Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының «Жітіқара ауданы білім бөлімінің Қосақан бастауыш мектебі» КММ
КГУ «Кусаканская начальная школа отдела образования Житикаринского района» Управления образования акимата Костанайской области

Самооценка деятельности КГУ «Кусаканская начальная школа

отдела образования Житикаринского района»

Управления образования акимата Костанайской области

за 2022- 2023 учебный год

 

1.Общая характеристика организации образования

В соответствии с п. 4-1 ст.59 Закона Республики Казахстан «Об образовании», на основании приказа Министра образования РК № 486 от 05.12.2022 года «Об утверждении критериев оценки организаций образования» и Методических рекомендаций по организации и проведению самооценки организаций образованияпроведена самооценка коммунального государственного учреждения «Кусаканская начальная школа отдела образования Житикаринского района».

Коммунальное государственное учреждение «Кусаканская начальная школа отдела образования Житикаринского района» (далее - Школа)   функционирует   с 1971 года.  

Местонахождение коммунального государственного учреждения: 110714, Республика Казахстан, Костанайская область, Житикаринский район, с.Кусакан ,Центральная, строение 14а.

Телефон: 8-714-35- 3-90-02

Электронный адрес: Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.

Веб сайт …….

Заведующая школы Литке Полина Владимировна, приказ Отдела образования акимата Житикаринского района о возложении обязанностей №191 от 02.09.2019года.

Устав КГУ«Кусаканская начальная школаотдела образования Житикаринского района» Управления образования акимата Костанайской области утвержден постановлением акимата от 5.01.2021года.

Лицензия №KZ27LAA00019794 от 22.01.2021 года выдана на образовательную деятельность, неотчуждаемая, класс 1.

2. Анализ кадрового потенциала.

Административно-управленческий персонал состоит из: заведующей, старшей вожатой и завхоза школы.

Литке Полина Владимировна, заведующая школы, 1976 года рождения, образование высшее, учитель математики, категория педагог-эксперт, стаж педагогической работы 20 лет, из них на руководящей должности 8 лет.

Подбор и расстановка кадров производится администрацией с учетом специализации и квалификации учителя. Школа обеспечена кадрами полностью. Количество работников соответствует штатному расписанию государственного учреждения.

В 2022 – 2023 учебном году в   школе работает   6 педагогов, в том числе два педагога совместителя. Из них все педагоги имеют высшее педагогическое образование, что составляет 100 %, 3 педагога имеет категорию педагог-эксперт, 1 имеет   категорию педагог-модератор (учитель казахского языка).

В школе работали два педагога совместителя: учитель казахского языка с нагрузкой 5 часов и учитель английского языка с нагрузкой 2 часа.

В 2022-2023 учебном году аттестуемых педагогов не было.

Педагоги школы проходят курсы повышения квалификации при областном ИПК и ПРО согласно графику, предоставленному РОО.

В 2022-2023 учебном году прошли курсы переподготовки 2 педагогических работника, планирует 1 педагог.

3. Контингент обучающихся

В соответствии с п. 6, 9 Типового положения об общеобразовательных школах администрация школы обеспечивает доступность среднего образования, создает условия для развития личности, в соответствии с их склонностями, способностями, состоянием здоровья, возможностями удовлетворения потребности обучающихся в самообразовании.

На начало 2022-2023 учебного года классов-комплектов 2, в них учащихся 5.

1 класс -2 ученика, 2-3 класс – 2 ученика.

В течении года из школы выбыл один ученик, прибывших не было.

Личные дела учащихся школы ведутся в соответствии с требованиями. Успеваемость учащихся 100 %, по итогам 2022 – 2023 учебного года на «хорошо» - 4 учащихся. Качество знаний – 100%.

На территории села Кусакан на 1 сентября 2023 года   проживает   12 детей, из них 3 – 18-лет 11. В общеобразовательной школе 10 учащихся, в колледже – 1 человек. Учащиеся 5-9 классов обучаются в школах города, проживают у родственников и в интернате.Больных, не подлежащих обучению – 2 детей, обучаемых на дому детей нет, детей, неохваченных обучением - нет.

4. Учебно-методическая работа

В школе имеется в наличии учебно-методическая документация: государственный общеобязательный стандарт, типовой и рабочий учебный планы, электронный вариант учебных программ по общеобразовательным предметам.

Рабочий учебный план для 1-4 классов разработан на основе следующих нормативных документов:

- «Об утверждении государственных общеобязательных стандартов дошкольного воспитания и обучения, начального, основного среднего и общего среднего, технического и профессионального, послесреднего образования» приказ Министра просвещения Республики Казахстан от 3 августа 2022 года № 348;

- «Об утверждении типовых учебных планов начального, основного среднего, общего среднего образования Республики Казахстан» приказ МОН РК от 8 ноября 2012 года № 500, с изменениями, внесенными приказом Министра просвещения РК №365 от 12.08.2022 года;

- «Об утверждении типовых учебных программ по общеобразовательным предметам, курсам по выбору и факультативам для общеобразовательных организаций», приказ МОН РК от 3 апреля 2013 года № 115;

- Инструктивно-методического письма «Об особенностях учебно-воспитательного процесса в организациях среднего образования Республики Казахстан в 2022-2023 учебном году» рекомендованным Научно-методическим советом Национальной академии образования им. И. Алтынсарина (протокол № 8 от 21 июля 2022 года).

В учебный план начального образования для 1-го класса внесены следующие изменения:

- предмет «Иностранный язык» исключён;

- «Художественный труд» разделён на два предмета «Трудовое обучение» и «Изобразительное искусство»

Учебно-воспитательный процесс, в виду малой накопляемости классов, обеспечивается в соответствии с учетом разновозрастного обучения обучающихся в совмещенных классах. В класс-комплект совмещены 2 и 3 классы.

Учебный план представлен инвариантным компонентом. Инвариантный компонент направлен на формирование личности ребенка, развитие его индивидуальных способностей, положительной мотивации и общеучебных умений и навыков, состоит из шести общеобразовательных областей.

Учебный план составлен с целью дальнейшего совершенствования образовательного процесса, повышения результативности обучения обучающихся, обеспечения вариативности образовательного процесса, сохранения единого образовательного пространства, а также выполнения гигиенических требований к условиям обучения школьников и сохранения их здоровья.

Содержание учебного курса «Основы безопасности жизнедеятельности» в 1-4 классах реализуется в рамках учебного курса «Познание мира»:в 1-3 классах с годовой учебной нагрузкой 6 часов, в 4 классе – 10 часов учителями начальных классов.

Содержание учебного курса «Правила дорожного движения» реализуется в 1-4 классах – по 6 часов в каждом классе классными руководителями за счет классных часов и во внеурочное время с указанием темы и даты в годовом плане работы классного руководителя.

Максимальный объем недельной учебной нагрузки обучающихся в начальной школе не превышает в 1 классе 20,5ч., во 2 классе 24 ч., в 3 классе 26ч.

В рабочем учебном плане школы начального образования в полном объеме выполняются нормативы типового учебного плана, максимальный объем учебной нагрузки соответствует санитарным правилам «Санитарно-эпидемиологические требования к объектам образования», утвержденным приказом Министра здравоохранения Республики Казахстан № ҚР ДСМ-76 от 5 августа 2021 года.

Расписание уроков составлено на основании рабочего учебного плана и утверждено заведующей школы. В учебном процессе сохранен базовый компонент дошкольного воспитания и общего образования, школьный и ученический компоненты ориентированы на развитие ученика в соответствии с его интересами, общий объем учебной нагрузки соответствует санитарным нормам.

Содержание рабочих учебных планов и программ, методического обеспечения учебно-воспитательного процесса соответствует максимальному объему учебной нагрузки учащегося, требованиям государственного общеобязательного стандарта образования. Календарные планы учителей составлены согласно учебным программам и ГОСО. Поурочные планы ведутся в соответствии с методическими требованиями. Нормы письменных и контрольных, практических и лабораторных работ выполняются. При разработке календарно-тематических планов соблюдается принципы отбора содержания образования.

Школа осуществляет образовательный процесс в соответствии с образовательной программой начального уровня образования:

1 уровень – начальное образование (1-4 классы).

Школа работает в режиме пятидневной рабочей недели, занятия организованы в односменном режиме. На 01 сентября 2023 года количество учащихся составляет 5 человек, детей дошкольного возраста на территории села нет.

5.Учебно-материальные активы

Школа расположена в селе Кусакан, улица центральная дом 14 а Здание типовое, построено в 1971 году. Школа расположена на самостоятельном земельном участке. Территория школы чистая, озеленена, зонирована. На территории школы имеются учебная, спортивная, хозяйственная зоны, зона отдыха и покоя. Школа общая средняя, по размеру площади соответствует требованиям СанПин. Проектная мощность школы350 учащихся, общая площадь – 3033 кв.м., рабочая площадь – 2603,1 кв.м.   Количество кабинетов и лабораторий 15. В школе имеется библиотека, актовый зал, столовая, спортивный зал. Санитарное состояние школы удовлетворительное. Тепловой режим удовлетворительный, в классах проводится естественное проветривание. Система водоснабжения и отопления централизованная. В 2013-14 году проведен текущий ремонт школына сумму 93 тысяч тенге за счет привлеченных   средств .

Общая сумма поступления школьной мебели, хозяйственных товаров и канцелярских принадлежностей   с 2012 года по сентябрь 2014 года составила 382 736,66 тыс. тенге из средств районного бюджета

В школе работает школьная столовая. Питанием охвачены 100% обучающихся и воспитанников школы: 36 (27 +2 КПП+7 мини-центр). Бесплатным горячим питанием из фонда всеобуча охвачено   11   учащихся, остальные питаются за счет родительских средств.

В школе нет медицинского кабинета, учащиеся обслуживаются медицинскими работниками Житикаринскойрайоной больницы по договору об организации медицинской помощи обучающимся от 16.02.2023года.

В школе ведется работа по ППБ, ТБ, имеется необходимая документация по ППБ, ТБ: в 2012 году установлена автоматическая система противопожарной безопасности на сумму 70 700 тенге, достаточное количество огнетушителей.

В школе имеется спортивный зал, спортивная площадка. Из спортивного оборудования имеется: гимнастические стенка, спортивные маты (4 штук), скакалки, мячи (футбольные, баскетбольные, волейбольные), волейбольная сетка, теннисный стол. Имеются спортивные раздевалки.

По состоянию на 2013-2014 учебный год в школе функционируют   15 учебных кабинетов

Анализ посещенных занятий и уроков показывает: учителя школы в преподавании предметов используют разнообразные формы и методы работы, работают над формированием учебных компетенций учащихся, повышением качества знаний.

Согласно структуре управления школой функционируют школьное

методическое объединение учителей начальных классов.

Методическое объединение работают над темой «Организация учебного процесса путем внедрения активных методов обучения, направленных на развитие метапредметных компетенций и качества образования в начальной школе».

Цель работы МО: Создание условий для повышения профессионального мастерства учителей начальных классов, развитие их творческого потенциала с целью совершенствования качества преподавания и воспитания личности, подготовленной к жизни в высокотехнологическом, конкурентном мире.

Руководитель – Жаркеева Б.А.

Вопросы, решаемые на заседаниях направлены на совершенствование профессиональных компетенций педагогического коллектива, практическое изучение вопросов, являющихся проблемными для педагогов.

Молодыхспециалистов в2022-2033 году не было.

Для внедрения информационных технологий в учебный процесс в школе имеется кабинет информатики.   Школа подключена к сети Интернет с 2013 года, 7 компьютеров. Для ведения уроков и внеклассных мероприятий используется кабинет информатики.

Реализация воспитательной работы КГУ «Кусаканская начальная школа отдела образования Житикаринского района» Управления образования акимата Костанайской области является всесторонне и гармонично развитой личности на основе общечеловеческих и национальных ценностей в рамках реализации национального проекта «Ұлттық Рухани Жанғыру». Для осуществления этой работы был составлен и утвержден план воспитательной работы, согласно которому решались задачи:

- воспитание учеников в духе демократии, личностного достоинства, уважения прав человека, гражданственности, патриотизма.

-содействие формированию сознательного отношения учащихся к своей жизни, здоровью, а также к жизни и здоровью окружающих людей;

-развитие самоуправления школьников, предоставление им возможности участия в деятельности творческих и общественных объединений различной направленности;

-сохранение и приумножение школьных традиций.

- вовлечение учащихся в систему дополнительного образования с целью обеспечения самореализации личности;

-создание условий для участия семей учащихся в воспитательном процессе, развития родительских общественных объединений , повышения активности родительского сообщества; привлечение родительской общественности и к участию в соуправлении школой.

Исходя из поставленной цели воспитания и вытекающих из нее задач, можно выделить следующие направления воспитательной деятельности:

Первое направление – воспитание казахстанского патриотизма и гражданственности, правовое воспитание.

Цель: формирование патриота и гражданина, способного жить в новом демократическом обществе; политической, правовой и антикоррупционной культуры личности; правосознания детей и молодежи, их готовности противостоять проявлениям жестокости насилию в детской молодежной среде.

Второе направление – духовно -нравственное воспитание.

Цель: формирование духовно-нравственных и этических принципов личности, ее моральных качеств и установок, согласующихся с общечеловеческими ценностями, нормами и традициями жизни казахстанского общества.

Третье направление – национальное воспитание.

Цель: ориентация личности на общечеловеческие и национальные ценности, уважение к родному и государственному языкам, культуре казахского народа, этносов и этнических групп Республики Казахстан.

Четвертое направление – семейное воспитание.

Цель: просвещение родителей, повышение их психолого-педагогической компетентности и ответственности за воспитание детей.

Пятое направление – трудовое, экономическое и экологическое воспитание.

Цель: формирование трудовых навыков, экономического мышления личности и осознанного отношения к профессиональному самоопределению, развитие экологической культуры, способности воспринимать идеи коэволюции и руководствоваться ими в повседневной жизни.

Шестое направление – интеллектуальное воспитание, воспитание информационной культуры.

Цель: формирование мотивационного пространства, обеспечивающего развитие интеллектуальных возможностей, лидерских качеств и одаренности каждой личности, а также информационной культуры.

Седьмое направление – поликультурное и художественно -эстетическое воспитание.

Цель: формирование общекультурных навыков поведения, развитие готовности личности к восприятию, освоению, оценке эстетических объектов в искусстве и действительности, создание в организациях образования поликультурной среды.

Восьмое направление- физическая культура, здоровый образ жизни.

Цель: создание пространства для успешного формирования навыков здорового образа жизни, сохранения физического и психологического здоровья, умения определять факторы, наносящие вред здоровью.

Формирование патриотизма и гражданственности является одним из приоритетных направлений в воспитательном процессе.

Гражданско-патриотическое воспитание в школе представляет собой единый      комплекс, реализуемый через учебные занятия, дополнительные курсы учителей, внеурочную деятельность, работу кружков, клубов и секций, которые способны решить ряд актуальных задач, связанных с развитием духовно-нравственной личности.

Ожидаемый результат:

-обеспеченность непрерывности и преемственности воспитания на всех уровнях системы образования;

-возросший уровень духовности и нравственности общества;

-утверждение здорового образа жизни как нормы;

-возросший уровень духовности и нравственности общества;

-педагогически управляемые, развивающиеся воспитательные системы организаций образования на всех уровнях.

Особое внимание в воспитательном процессе уделяется национальному воспитанию, как основе духовного возрождения. В планировании воспитательной работы в рамках национального воспитания КГУ «Кусаканская начальная школа отдела образования Житикаринского района» опирается нас следующие программы и концепции:

-патриотический акт «Мәнгілік ел»

- изучение и продвижение среди обучающихся масштабных идей и концептуальных подходов к духовному обновлению общества.

-концептуальные основы воспитания в условиях реализации программы «Рухани жангыру», утвержденные приказом МОН РК от 15 апреля 2019 года №145. В ней обозначена основная цель нации на новый исторический21 период: сохранить и приумножить духовные и культурные ценности, войти в 30 развитых государств мира. Программа предусматривает несколько проектов, направленных на достижение этих целей.

Информационные ресурсы и библиотечный фонд

В школе имеется 7компьютеров, из них 2 компьютеране работающие, которые подлежат ремонту. Три ноутбука тоже подлежат ремонту. Нагрузка на 1 компьютер – 3человека.

Школьная библиотека расположена на 2 этаже.   Общая площадь библиотеки составляет 30,7 кв. м.   Читальный зал объединен с абонементом. Число мест в читальном зале – 15. Книгохранилище расположено в отдельном помещении. Годовой охват читателей -100 %.   В соответствии с перечнем учебников, учебно-методических комплексов, пособий и другой дополнительной литературы, в том числе на электронных носителях, утвержденных Министерством образования РК.   Фонд школьной библиотеки укомплектован изданиями основной учебной литературы, вышедшими за последние 4года. Ежегодно библиотечный фонд пополняется учебниками и художественной литературой:

     На 01.09.2012 общий фонд библиотеки составил 23 681 экземпляров, из них учебников 9875 экземпляра, в том числе учебников нового поколения 9875 экземпляра.  

В 2012 году было поступление учебников с ГУ «Комсомольская основная школа»- 418 экземпляров, на сумму 221469, методической литературы 499 на сумму 15 661, художественной литературы 3 625 экземпляров на сумму 35 341, учебников «Самопознания» 31 на сумму 18 888, методической литературы 30 на сумму 4 279. С ГУ «Отдел образования акимата Житикаринского района» поступило 281 экземпляр на сумму 151 642, из них учебников 242

на сумму 135 653, методики 39 экземпляров на сумму 15 989, в том числе учебников «Самопознания» 25 экземпляров на сумму 5 674.

Всего за год поступило 4 882 экземплярана сумму 447 281 тенге.   В течение учебного года оформлены тематические полки и книжные выставки к юбилейным и знаменательным датам, на двух языках. Постоянными являются выставки, посвящённые Казахстану: «Наш президент», «Символы страны», «Основной закон страны», «Сердце страны Астана», «Это нашей истории строки», «Родная земля – золотая колыбель».Также имеются постоянные действующие тематические полки «Здоровые дети – здоровая нация», «Книги – юбиляры», «Писатели – юбиляры», «Подготовка к ЕНТ». Постоянно действующие выставки и стенды периодически обновляются и пополняются новым материалом. Для учащихся 1-2 классов проводились ознакомительные экскурсии в библиотеку «Дом, где живут книги». Согласно плану проводились библиотечные уроки: «Структура книги»(3-4 кл), «Энциклопедии, словари в твоих руках»(5-6 кл),для старших классов проводились беседы: «Выбор моей будущей профессии», «Книга или компьютер» Всего читателей в 2012-2013учебном году -65 человек, посещений 715, книговыдача составила 1206 экземпляров.

На школу оформлена подписка на журналы и газеты: «Справочник руководителя образования», «12 летнее образование», «Самопознание», «Балдырған», «Казахстанская правда», «Егемен Қазақстан», «Зелёное яблоко», «Страна и мир». Работниками школы оформлена индивидуальная подписка на республиканские и областные газеты и журналы: «Казахстанская правда»- 1 экз., «ЕгеменҚазақстан»- 1 экз., «Костанайские новости»- 8 экз, «Костанай таны» - 3экз, «Костанай агро» - 10экз, «Зеленое яблоко» - 2экз, «Класс тайм» - 3экз, «Учительская +» - 7 экз, «Авангард» - 10 экз, «Дошкольное образование в Казахстанской школе»-1 экз, «Русский язык в Казахстанской школе»-1 экз, «Практическая помощь учителю»-1 экз.

     На 01.09.2013 общий фонд библиотеки составил 21 410 экземпляров них учебников 8 871 экземпляров, в том числе нового поколения 8 871 экземпляр. В 2013 году художественной литературы поступило 10 экземпляров, учебников 244 экземпляр на сумму 145 633тенге, методической литературы 50   экземпляров на сумму 28 190. Итого экземпляров 304 на сумму 173 823 тенге.  

     В библиотеке с начала учебного года подготовлены и проведены   тематические выставки и стенды: «Язык отцов – наследие святое», «Одна страна – одна книга 2013», «Поэзия патшайымы», «Мы против алкаголя»,, «Через века, че5рез года помните», «Наурыз – праздник обновления».

В библиотеке оформлена подписка на следующие издания: «Учительская плюс»- 3 экз, «Казахстанская правда» -1 экз, «Егемен Казахстан»- 1 экз, «Зелёное яблоко» - 1 экз, журнал «Самопознание». Индивидуальная подписка на республиканские газеты «Егемен Казахстан» - 1 экземпляров, «Казахстанская правда»- 1 экз., областные газеты «Учительская плюс»- 11 экз, «Костанайские новости»-8, «Костанай таны»-3, «Костанай агро» - 10, «Зелёное яблоко»-2, журналы «Русский язык в Казахстанской школе», «Преподавание в начальной школе по всем предметам».

   В штате школьной библиотеки состоит 1 сотрудник. В 2012г.г. библиотекарь прошел курсы повышения квалификации при ИПК и ПРО в г. Костанай. Стаж библиотечной работы в данном учреждении, составляет 9 лет.

Библиотека оснащена компьютером, доступ к сети интернет отсутствует.

На 01.09.2014 общий фонд библиотеки составил 18 887 экземпляров них учебников 8 387 экземпляров, в том числе нового поколения 8 387 экземпляров.

Выявленные проблемы

 

1.Низкий уровень научно-исследовательской работы среди педагогического коллектива.                                             

2.Отсутствие лицензированных программ.

3. Недостаточный уровень подготовки учащихся к участию в предметных олимпиадах районного уровня.

4.Несоответствие качественного состава педагогов квалификационным требованиям, предъявляемым при лицензировании образовательной деятельности

  5.Материально-техническая база кабинетов новой модификации информатики, физики, спортивного зала, мастерской на недостаточном уровне.

 

Пути решения проблем

 

1.Организация тренингов,  семинаров, методической учебы, с целью обучения педагогов   научно-исследовательской деятельности.

2. Обеспечить лицензирование программ вариативного компонента учебного плана

3.Усилить работу по повышению качественного состава учителей в соответствии с квалификационными требованиями

4. Обеспечить системный подход в реализацию кадровой политики.

5.Усилить контроль администрации школы за работой педагогов по темам самообразования.

6.Ходатайствовать перед ГУ «Отдел образования акимата Житикаринского района» по вопросу укрепления материально-технической базы кабинетов информатики, физики, спортивного зала, мастерской.

 

 

---

 В течение года педагогическим коллективом была проделана большая работа по этому направлению: воспитывалось уважение к символам и атрибутам Республики Казахстан (учащиеся на еженедельных школьных линейках и традиционных праздниках исполняли Государственный гимн РК, были участниками тематических бесед и викторин по данной тематике), прививалась любовь к Малой Родине, к родной школе через традиционные школьные дела.

Учебный год начался традиционно 1 сентября с торжественной линейки «День знаний» первый звонок и единых классных часов «Я - патриот своей страны» общей национальной идеи Мәнгілік ел. Классные руководители проводили беседы в классах по ПДД и технике безопасности. Каждую неделю проводится политинформацию по вторникам по правовому всеобучу.

 Старшей вожатой был создан уголок Парасатты  азамат  и  Адал урпак. Учителями русского, казахского и английского языков 22 сентября была проведен Брейн –ринг на трех языках на тему: «Язык – душа народа», «The tongue of the people», «Тіл халақтың жанының». И опубликован в областную газету «Учительская +».

Ко дню Президента в школе была проведена праздничная линейка «Елбасы –елімен бірге»,где учащиеся рассказывали стихи, пели патриотические песни. Старшей вожатый рассказала учащимся о жизнедеятельности Н.А.Назарбаева.

Ко дню национальной валюты были проведены классные часы «История национальной валюты», Интеллектуальная игра «День рождение тенге».

Конкурс рисунков ко дню матери «Загляните в мамины глаза», конкурс песен «Мама и я». Для родителей был организован родительский практикум в Кунделик.

14 декабря было проведено праздничное мероприятие, посвященное Дню Независимости РК «Мой Казахстан», где учащиеся принимали активное участие. Рассказывали стихи, пели песни и Родине, показывали юмористические сценки, в завершении танцевали флешмоб «Мы – дети  Казахстана.

 Ко дню вывода войск из Афганистана 15 февраля ст.вожатой Нуровой К.С. был проведен Устный журнал «Колокола памяти Афганистан..» Также к  30-летие  вывода войск из Афганистана ст.вожатый приняла участие в конкурсе эссе на тему «Афганистан болит в моей душе…»

Формирование нравственных основ личности и духовной культуры

Классными руководителями в течение года проведена серия ситуационных классных часов, занятий-тренингов, направленных на формирование устойчивой нравственной позиции учащихся, проведены мероприятия, способствующие формированию и проявлению определенных нравственных качеств личности учащихся – митинг, посвященный 9 мая, «Я верю, что все женщины прекрасны..», «День Святого Валентина», классные часы, посвященные нормам морали поведения в обществе.  Учебный год начался с традиционного праздника знаний “Здравствуй, школа!”, в котором приняли участие учащиеся 1-4 класс. Успешно прошли празднования этого события, в нем приняли активное участие и дети, и учителя, и родители.

Уровень заинтересованности учащихся в подобных мероприятиях высокий, что позволяет судить о достаточно хорошем уровне сформированности нравственных и духовных качеств учащихся.

Настораживает,  в отдельных случаях,  среди подростков недоброжелательность, нетерпимость по отношению друг к другу. В связи с вышеуказанной проблемой в течение года активизировалась работа по воспитанию и привитию толерантных чувств. - на семинаре «День безопасности в школе» педагогом-психологом Токпановой К.Н. проведена групповая консультация для учащихся и их родителей «Мы все такие разные…» Педагогический коллектив школы стремиться создать благоприятные условия для всестороннего развития личности каждого ученика, отводя определенную воспитательную роль учебно-познавательной деятельности. На уроках, в учебной деятельности, учителя-предметники формируют научное мировоззрение учащихся. Это находит продолжение и во внеклассной работе, во внеурочных занятиях. Введен в традицию «Парад всех наук». В рамках, которого учителя используют различные формы внеурочной деятельности: предметные олимпиады, конкурсы, викторины, интеллектуальные игры, устные журналы, интерактивные игры, выпуск газет и т.д.

Среди учащихся 1-4 классов были проведены веселые старты «Дети: безопасность на дорогах». Классными руководителями были проведены классные темы на тему: «Правила здорового питания школьников».

Среди учащихся 1-4 классов было проведено анкетирование «Экстремизм в молодежной среде», классные часы «Экстремизм проблема современности». Также был проведен брейн –ринг «Путешествие в загадочный мир буддизма». Классными руководителями был организован просмотр фильма «Поведение в экстремальной ситуации. Безопасность на все случаи жизни». Для учащихся 1-4 классов была организована игра –викторина «Огонь –друг, человек -враг»

Была проведена просветительская беседа с учащимися на тему «Нулевая терпимость и как ее избежать?», внеклассное мероприятие «Коррупция в мире сказок», классные часы «деньги свои и чужие». Акция «Покормите птиц зимой. Доброта начинается с малого». Учителем физкультуры были проведены Веселые старты «Сильные, смелые, ловкие и умелые!». Тогыз кумалак –национальная казахская игра. Устный журнал «Азбука СПИДа». Квести игра «Став успешным выбрав любимую профессию».  Старшей вожатой было проведено родительское собрание по итогам первого полугодия и второй четверти.

К новогодним  праздникам классными руководителями были проведены тематические классные часы «Зимняя сказка!», конкурс новогодних открыток «Снежная королева», конкурс рисунков и подделок «Лучшая новогодняя игрушка». Учащимися 1-4 классов совместно с родителями и педагогами  было организовано Новогоднее представление «Здравствуй, здравствуй Новый год!»

2 февраля в школе была проведена торжественная линейка, посвященная открытию декады Самопознания «Педагогика любви и творчества».

В библиотеке школы организована книжная выставка «Мейірім төгетің ана» о деятельности автора программы нравственного –духовного образования «Самопознания» С.А.Назарбаевой.

5 февраля в школе в начальном звене был проведен классный час на тему: «Как здорово жить». Ребята определили жизненные ценности, поделились пожеланиями, проблемами. Просмотрели видеоролик «Урок бабочки» после которого приняли активное участие в обсуждении. В завершении мероприятия все вместе исполнили песню «Мы дети –солнца!»

1 февраля в среднем звене было проведен вечер встречи выпусников на тему Просмотрели видеоролик выпускники школы. Проводились игры, конкурсы для выпускников, пели караоке о школе. В завершении мероприятия исполнили песню «Через годы, через расстояния».

7 февраля учитель самопознания Нуровой К.С. было проведено мероприятие «Доброта – солнце, согревающее тепло»

Учителем физкультуры совместно с классными руководителями был организована встреча с пограничной заставой «Хазрет»

1 марта был проведен день благодарности.

Учащимися школы совместно с классными руководителями были изготовлены открытки учителям, мамам, бабушкам к Международному женскому дню. Ст.вожатый был организован праздничное мероприятие, посвященное Международному женскому дню. Был проведен конкурс на лучшее исполнение песни о маме, бабушке среди учащихся 1-4классов. Ребята приняли активное участие в данном мероприятии пели песни, танцевали, рассказывали стихи, показывали  инсценировки.

19 марта был проведен праздник Наурыз «Армасың, әз Наурыз!», с   целью духовно-нравственного воспитания и привития уважительного отношения к культуре, традициям казахского народа, а также интереса к народным играм казахского народа. Учащиеся школы показывали обряды народов рассказывали о традиции, обычаях. Учащиеся 5-6класса исполнили песню «Келді, жана жыл».     

Мероприятие началось с выступления самых маленьких. Девочки в национальных костюмах провели обряд шашу для зрителей. В ходе мероприятия были проведены национальные казахские игры арқан тарту, ақ терек-көк терек, прдними монету и т.д. С момента прихода учеников в школу во всём чувствовалось праздничное настроение и это, прежде всего оформление школы в духе национального колорита.

Также был накрыт традиционный дастархан с национальными блюдами: наурыз-коже, баурсаками, блинами, куртом, булочками и другими угощениями.
Завершилось мероприятие праздничным чаепитием для детей и гостей. Считаем, что мероприятие прошло на высоком эмоциональном и патриотическо-нравственном подъеме, что вызвало  у детей бурю эмоций и огромное чувство удовлетворения от совместной работы.

Ко дню Космонавтики классные руководители провели классные часы «Первый человек в космосе», конкурс рисунков «Мы и космос»

30 апреля было проведена игра-викторина ко дню Единства народов Казахстана. Каждый классный руководитель со своим классом представляли национальности. 5-6 класс представляли украинскую  национальность. Рассказывали о традициях и обычаях народа. Приготовили национальное блюдо.  Рассказывали стихи, танцевали народный танец, пели песню. Начальные классы представляли узбекскую национальность. Танцевали узбекский народный танец приготовили национальное блюдо узбеков плов. Рассказали  рецепт блюда. Мальчики рассказали стихи и блюде.

Воспитанники КПП и мини –центра представили казахскую национальность. Они рассказали стихи о национальной кухне казахов. Затем представили блюда: это бауырсаки, творог, сметана, курт.  

Ко дню Победы старшей вожатой совместно с классными руководителями был проведен митинг. Ребята начального звена исполнили инсценировку под мелодию «Рио -Рита». Также спели песню «Аист на крыше».  Закончили мероприятия песней День Победы.

25 мая было проведено торжественное мероприятие, посвященное последнему звонку. Мероприятие сопровождалось праздничное презентацией. Кабинет был красочно оформлен шарами, плакатами. Дети приняли активное участие в данном мероприятии. Учащиеся начальных классов приготовили оригинальный танец с полотнами, рассказывали стихи. Исполнили замечательную песню «Здравствуй, лето», показали интересную инсценировку миниатюру.

Школа уделяет большое внимание патриотическому воспитанию, которое осуществляется на должном уровне.

Укрепление связи семьи и школы

В этом направлении школа работала активнее, чем в предыдущие годы: социальным педагогом. было обследовано более 5 семей, педагогом-психологом Токпановой К.Н. налажена диагностическая работа семей и их психологическое консультирование, классными руководителями каждую четверть проводились содержательные родительские собрания, а общешкольные родительские собрания были проведены на новом уровне, республиканские родительские  конференции (Особенности проведения родительских собраний были закреплены нормативными документами: Положение о классном родительском собрании, Положение об общешкольном родительском собрании), классные часы ко дню семьи «Бақытты тбасы –мықты ел», «Әкеме ұқсас болып»? конкурс рисунков и коллажей. В школе проведены конкурс рисунков и песен ко дню матери «Загляни в мамины глаза», «Мама и я», родительский практикум «Кунделик».

В течение года,  велась  работа с родителями, целью которой было дать психолого-педагогические знания через родительские собрания, консультации администрации школы, классных руководителей, психолога, социального педагога. На вышеуказанных мероприятиях собирались родители по социальным вопросам, вопросам педагогической коррекции складывающихся отношений между детьми и взрослыми в отдельных семьях, родительские лектории, индивидуальные беседы об особенностях возраста и методах подхода к воспитанию ребенка, по профилактике суицида, употребления ПАВ, безнадзорности и правонарушений, сохранению и укреплению здоровья.

С 3-8 сентября была проведена Неделя семьи:

-классные часы «Әкеме ұқсас болып -қалаймың», «Бақытты отбасы –мықты ел»;

-конкурс рисунков и фотовыставка (коллажи);

-республиканские родительские конференции.

Активное участие приняли семьи Габдулиных, Сандыгуловых.

В школе с 1-5 октября была проведена акция «открытка ветерану педтруда».

1 октября старшей  вожатой был организован концерт  ко дню пожилого человека «Согреть своим сердцем». Работала  «Почта добра». Учащиеся школы приготовили поздравительные открытки и цветы из цветной бумаги.  Дети пели песни, показывали инсценировки, читали стихотворения, про любимых бабушек. Наибольший отклик у присутствующих вызвал   танец «Яблочко», который исполнили мальчики начальных классов. Лопатин В.В. подарил подарки пожилым людям (коробки конфет и денежные подарки). После концерта и официальных поздравлений бабушки были приглашены в столовую на чаепитие организованное Алашбаев Н.М.

 Ко дню учителя учащийся подготовили праздничный концерт «Примите наши поздравления!». Учащимися 1-4классов был проведен День дублера.

Старшей вожатой Нуровой К.С. была проведена общешкольная линейка ко дню духовности согласия «Мы за толерантность».

С 1-4 класс в школе был проведен Осенний бал «Здравствуй, осень золотая!» На который учащиеся школы приготовили подделки из природного материала: «И снова в моем крае пора золотая».

 Вся проделанная работа по данному направлению заслуживает удовлетворительной оценки.

За  истекший год было сделано немало, но остаются вопросы, над которыми необходимо работать:

• уровень посещаемости родительских собраний в некоторых классах остается по-прежнему низкий , что негативно влияет на поведение учащихся, успеваемость, отсутствие интереса к школьной жизни в целом,
• нежелание учащихся развиваться творчески, физически, интеллектуально, что в свою очередь влияет на рост правонарушений среди них.

В этом случае необходимо активнее привлекать родителей к планированию воспитательной деятельности, разнообразить формы работы с родителями. Запланировано создание социально-психологической службой «Школы доброго родителя».. 

Сохранение и укрепление здоровья учащихся

Сохранение и укрепление здоровья учащихся осуществлялось согласно программе «Здоровье» по трем направлениям:

- профилактика и оздоровление – физкультминутки во время учебного процесса для активации работы головного мозга и релаксации органов зрения, обучение навыкам самоконтроля и самодиагностики, питание, физкультурно-оздоровительная работа;

- образовательный процесс – использование здоровьесберегающих образовательных технологий, рациональное расписание;

- информационно—консультативная работа – классные часы, родительские собрания, внеклассные мероприятия, направленные на пропаганду здорового образа жизни.

 В начале учебного года классными руководителями 1-4 классов был организована акция «Чистый школьный двор» и организованы дежурства в школе и столовой.

В течение учебного года проводились спортивные мероприятия:  День здоровья «В здоровом теле - здоровый дух», веселые старты «Дети и безопасность на дорогах», «Правила здорового питания школьников». Проведены турниры по шашкам и шахматам, тогыз кумалаку, теннису; классные часы «Мы за здоровый образ жизни». В декабре месяце Веселые старты «Сильные, смелые, ловкие и умелые!», устный журнал «Азбука СПИДа».

 Учащиеся и воспитанники школы приняли участие в забеге, который был проведен в школе, посвященный  Президентской миле.

4 мая учитель физкультуры провел спортивное мероприятие, посвященное Дню защитников Отечества РК. Ребята приняли активное участие в эстафетах, конкурсах. Прошло очень много различных эстафет: стреляли с ружья на меткость, кидали дротики, и т.д. В завершении эстафеты участники были награждены грамотами.

  В течение года в школе работали спортивные кружки и секции, охват учащихся составил 100%.

 Учащиеся школы принимали участие в районных соревнованиях, к сожалению призовых мест не заняли.

Классными руководителями совместно с детьми была проведена уборка и благоустройства территории школы. Также был организован просмотр фильмов «Эвакуация», «Стихийные бедствия» «Правила безопасности у водоемов и на воде». 

   Деятельность школы по сохранению и укреплению здоровья учащихся поставлена на хорошем уровне. Следует уделять больше внимания просветительской работе по пропаганде здорового образа жизни, создать творческие группы на уровне классных коллективов с выходом на общешкольный, продолжить информационно-консультативную работу для родителей.            

Профилактика правонарушений, бродяжничества и совершения преступлений учащимися школы.

Согласно плану воспитательной работы, в рамках реализации задачи по формированию нравственных качеств у учащихся в целях предупреждения и профилактики правонарушений и употребления ПАВ среди детей и подростков в школе осуществлялась следующая деятельность:

 - классными руководителями проводится  работа в этом направлении  с учащимися и их родителями -  классные часы, профилактические пятиминутки,  индивидуальные беседы по профилактике правонарушений, употребления ПАВ

 - отслеживание занятости учащихся в свободное время, в период каникул, привлечение их к занятиям в коллективах дополнительного образования, спортивных секциях.

- ведется работа  психологической службы школы с учащимися, склонными к девиантному поведению, их родителями.

- строго отслеживается посещение, пропуски учебных занятий (учащимися пропускающих занятия без уважительной причины нет).

            В школе действует система работы по профилактике правонарушений.

 В  нашей школы нет учащихся  состоящих  на внутришкольном контроле и ГЮП.   В новом учебном году больше внимания уделить правовому всеобучу, психологической службе провести более глубокие исследования по выявлению детей, склонных к девиантному поведению, суициду, проводить психологические тренинги, администрации школы продолжить  методическую учебу классных руководителей по работе с детьми, склонными к правонарушениям, и их родителями.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. 2021 жылғы 1 қыркүйек

ХАЛЫҚ БІРЛІГІ ЖӘНЕ ЖҮЙЕЛІ РЕФОРМАЛАР – ЕЛ ӨРКЕНДЕУІНІҢ БЕРІК НЕГІЗІ

 

Қымбатты отандастар!

Құрметті Парламент депутаттары мен Үкімет мүшелері!

 

Биыл егемен ел болғанымызға 30 жыл толып отыр. Тәуелсіздік – біздің ең қастерлі құндылығымыз.

Қазақстан Тұңғыш Президентіміз – Елбасының дара саясатының арқасында табысты ел ретінде бүкіл әлемге танымал болды. 

Ең басты жетістігіміз – біртұтас ел болып, жаңа мемлекет құрдық. Іргемізді бекітіп, еңсемізді тіктедік. Халықаралық қауымдастықтың белді мүшесіне айналдық. Тұрақты қоғам қалыптастырып, орнықты даму жолына түстік.

Мемлекеттілігімізді нығайту үшін бір ел болып еңбек етіп жатырмыз.

Егемендік дегеніміз – жалаң ұран мен жалынды сөз емес.

Біз үшін ең маңыздысы – әр азаматтың Тәуелсіздік игілігін сезіне алуы. Оның басты көрінісі – елдегі бейбіт өмір, қоғамдағы тұрақтылық пен тыныштық. Сондай-ақ, халықтың тұрмыс сапасының жақсаруы және жастардың болашаққа нық сеніммен қарауы.

Барлық бастамамыз осыған бағытталуда.

Біз тұғыры мығым ел болу жолында кедергілерді еңсеріп, қиындықтарды жеңіп келеміз. Мұның бәріне берекелі бірлік пен еселі еңбек арқылы жеттік.

Еліміз Тәуелсіздік жылнамасының төртінші онжылдығына қадам басқалы тұр. Бұл кезеңнің оңай болмайтыны қазірдің өзінде айқын байқалуда. Сондықтан, кез-келген сын-қатерге дайын болуға тиіспіз. Тынымсыз ізденіп, ұдайы алға ұмтылуымыз қажет.

Менің Қазақстан халқына биылғы Жолдауым мынадай мәселелерге арналады.

 

І. ПАНДЕМИЯДАН КЕЙІНГІ КЕЗЕҢДЕГІ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУ

Орталық Азиядағы экономикасы ең ауқымды ел саналатын Қазақстан қазір пандемияның зардабын тартуда. Дегенмен, қиындықтарға қарамастан, бағдарымызды берік ұстанып келеміз.

Біз орта мерзімді экономикалық саясатымызды айқындап, мемлекеттік бастамаларды реттеу үшін 2025 жылға дейінгі дамудың Ұлттық жоспарын және Мемлекеттік жоспарлаудың жаңа жүйесін қабылдадық. Ұлттық жобалар бекітілетін болады.

Стратегиялық мақсатымыз – Орталық Азиядағы көшбасшылық рөлімізді күшейту және әлемдік экономикадағы орнымызды нығайту.

Экономикамызға тікелей инвестиция тарту ісін жалғастырудың жаңа тәсілі ретінде Стратегиялық инвестициялық келісім ұғымы енгізілді. Квазимемлекеттік секторды оңтайландыру үшін нақты шараларды қолға алдық. «Бәйтерек» және «ҚазАгро» холдингтерін біріктірдік. Еншілес компаниялар екі есе азайды, олардың штат санын бір жарым есе қысқарттық. Жаңа, қуатты даму институтын құрдық.

Пандемия кезінде мемлекет азаматтарға және кәсіпкерлерге ауқымды әрі жедел қолдау көрсетті.

«Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасы өзінің тиімділігін дәлелдеді. Оны жүзеге асыру барысында  3,5  мыңнан астам жоба іске қосылды. Сондай-ақ, 70 мың жұмыс орны ашылды. Өндірілген өнім мен көрсетілген қызметтің жалпы құны 3,5 триллион теңге болды.

«Бизнестің жол картасы» бағдарламасының арқасында 66  мың жоба мемлекет тарапынан қолдау тапты.   Бұл 150 мыңнан астам жұмыс орнын ашуға және сақтап қалуға септігін тигізді.

Зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын пайдалану туралы бастама экономикаға айтарлықтай әсер етті. Ең бастысы, оның әлеуметтік ықпалы айрықша болды. Осы шараның арқасында миллионнан астам азаматымыз  тұрғын-үй жағдайын жақсартты. Кейбірі ипотекалық қарызын азайтты.

Жалпы экономикалық дамуымызда оң үрдіс бар екені сөзсіз. Алайда, бүгінгі ахуалдың әлі де күрделі екенін ашық айтуымыз керек. Сондықтан, мен «Қарапайым заттар экономикасы» және «Бизнестің жол картасы» бағдарламаларының мерзімін 2022 жылға ұластыру туралы шешім қабылдадым. Бұл мақсатқа бөлінетін қаржының жалпы көлемі кемінде бір триллион теңге болады.

Қазақстан мемлекеттік қарызы аздығының және едәуір қоры болғанының арқасында індет салдарын біршама тиімді еңсеруде. Бұл – біздің елеулі бәсекелік артықшылығымыз. Одан айырылып қалмауымыз керек.

Алайда, соңғы кезде бюджеттің шығыс бөлігіндегі міндеттемелерді орындау үшін бюджет тапшылығы ұлғайып, Ұлттық қордан алынатын трансферттер көбеюде. Үнемі осылай «ауырдың үстімен, жеңілдің астымен» жүре алмаймыз. Біздегі қаржылық орнықтылықтың қоры соншалықты шексіз емес.  

Бюджеттің кірісін арттыру үшін шаралар қабылдау қажет екені сөзсіз. Бірінші кезекте, мемлекеттік шығыстардың ауқымын және оның тиімді жұмсалуын бақылауда ұстау керек.

Ұлттық қордың активтерін қалпына келтіру үшін бюджет ережесін енгізуді тездеткен жөн. Бұған қажетті заңнамалық өзгерістер осы жылдың соңына дейін қабылдануға тиіс. 

Жалпы, елімізге мемлекет қаржысын, атап айтқанда, мемлекеттік қарызды, бюджет саясатын және Ұлттық қорды басқарудың ережелер жинағы қажет.    

Үкімет пен Ұлттық банктен жыл соңына дейін Мемлекет қаржысын басқару тұжырымдамасын әзірлеуді сұраймын. 

Сонымен бірге, экономиканы әртараптандыру, өндірілетін тауарлардың түрін көбейтіп, экспорт географиясын кеңейту жөніндегі жұмысты жалғастыру керек.   

2020 жылдың қорытындысы бойынша, индустрияландыру жүзеге асырылып жатқан 10 жыл ішінде тұңғыш рет өңдеу өнеркәсібінің экономиканы дамытуға қосқан үлесі тау-кен өндірісі саласынан асып түсті.

Орта мерзімдегі мақсатымыз – 2025 жылға қарай өңдеу өнеркәсібінің экспортын 1,5 есеге көбейтіп, 24 миллиард долларға жеткізу. Ал, еңбек өнімділігін 30 пайызға арттыру.

 Әзірленіп жатқан «Өнеркәсіп саясаты туралы» заң өңдеу өнеркәсібінің алдында тұрған сауалдарға жауап беруге тиіс.

Соның бірі – шикізатқа қол жеткізудің қиындығы. Отандық өнеркәсіп үшін шикізат тауарларының бағасы қолжетімді, ал көлемі жеткілікті болуы керек деген қарапайым ережені енгізуіміз қажет.  

Үкімет жыл соңына дейін осы маңызды міндетті шешудің оңтайлы жолын табуға тиіс.

Бұл ретте, еліміздің ресурстық әлеуеті толық ашылмағанын, геологиялық тұрғыдан зерделену деңгейі төмен екенін қаперден шығармаған жөн. 

Сапалы геологиялық ақпараттың  инвесторларға қолжетімділігін арттыру қажет. Осыған орай түрлі ведомстволарға бағынатын бытыраңқы мекемелердің негізінде тиімді Ұлттық геология қызметін құру керек.   

Бұл орган жер қойнауын кімге және қалай беруді шешетін монополистке айналмауға тиіс. Оның міндеті – инвесторларға кешенді қызмет көрсетіп, қолдау білдіру.  

Жер қойнауын пайдалану саласына, әсіресе геологиялық барлау және жер қойнауын кешенді зерттеу ісіне тың серпін қажет.

Ұлт жоспары аясында басталған реформаларды соңына дейін жеткізген жөн.  Атап айтқанда, геологиялық ақпараттың ашық цифрлық мәліметтер базасын құрып, оны инвесторлар үшін қолжетімді ету керек. 

Жер қойнауы – ұлттың байлығы. Оны пайдалануға беруді оңаша кабинеттерде «бармақ басты, көз қыстымен» шешу заңсыз деп танылуға тиіс. Тиісті органдар бұл мәселе бойынша бақылау жасауды қамтамасыз етеді.

Келесі мәселе. Мемлекеттің экономикаға тым көбірек араласуы оның өсімін тежейді, сыбайлас жемқорлыққа және заңсыз лобби жасауға әкеп соқтырады.    

Мемлекеттік кәсіпорындар әлі де болса көптеген салада басымдыққа ие, жеңілдіктерді жеке дара пайдаланады.

Біз бұл проблемаларды шеше бастадық.

Мәселен, Мемлекеттік басқару тұжырымдамасында квазимемлекеттік секторды қысқарту және оның тиімділігін арттыру, жұмысының ашықтығы мен есептілігін қамтамасыз ету жөніндегі шаралар қарастырылған.

Реформалар жөніндегі жоғары кеңес жекешелендірудің жаңа жоспарын мақұлдады. Енді оны қатаң бақылау қажет.

Бұдан басқа да мәселелер бар. Атап айтқанда, жекелеген ұлттық компаниялар мен мемлекеттік кәсіпорындар шығынға батып жатыр. Сөйте тұра неге олардың бірінші басшылары жауапкершілік арқаламайды?

Үкімет бұл мәселені шешуі керек. 

Сонымен бірге, біз инфляцияның бақылаусыз өсу проблемасымен бетпе-бет келдік. Үкімет пен Ұлттық банк бәрін әлемдік үрдіске жауып, инфляцияның алдында қауқарсыздық танытып отыр.

Мұндай сылтау ұлттық экономиканың әлсіздігін көрсетеді. Онда «біздің кәсіби экономистеріміздің рөлі қандай?» деген сауал туындайды.

Үкімет пен Ұлттық банктің басты міндеті – инфляцияны 4-6 пайыз деңгейіне қайтару. 

Жалпы сомасы 6,3 триллион теңге жұмсалған дағдарысқа қарсы шаралар жүзеге асырылғаннан кейін экономикамызда артық ақша пайда болды. Алайда, бүгінгі таңда бөлінген қаржы әлі бармай жатқан салалар бар. Екінші деңгейдегі банктер шағын жобаларға, әсіресе ауылға арнап ақша салмайды.

Сондықтан, микроқаржы ұйымдарының әлеуетін іске қосу керек. Олар жергілікті жерде жұмыс істейді. Өзінің тұтынушыларын, олардың бизнесі мен мүмкіндіктерін жақсы біледі.

Ұлттық банк пен Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі бұл мәселе бойынша шешімдер топтамасын әзірлеуі қажет.

Стресті активтер деңгейін төмендету жұмысы да айрықша маңызға ие.

Біз мемлекет банкирлерге көмектеспеуге тиіс деген шешім қабылдадық.

Сонымен бірге, шектеу қойылып, бұғатталған активтерді экономикалық айналымға қайтару керек. Алайда, мұны тек қана нарықтық негізде жүзеге асырған жөн.

Бұған заңнамалық негіз болуы қажет.

Үкімет Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен бірлесіп, жылдың соңына дейін тиісті заң жобасын Парламентке енгізсін.

Енді инфляцияның монетарлық емес тұстарына тоқталайық. Оның ең бастысы – азық-түлік бағасы.  

Қазақстанның ауыл шаруашылығының әлеуеті орасан зор екені көп айтылады. Бірақ, агроөнеркәсіп кешені саласында қордаланған проблемалар да аз емес.

Ең алдымен, бұл – азық-түлік тауарларының бағасын белгілеудің және оны бөліп-таратудың тиімсіз жүргізілуі.

Мен бұған дейін көтерме-тарату орталықтарының желісін құрудың маңыздылығы туралы айтқан болатынмын. Бұл міндет орындалып жатыр.

Осы орталықтардың шағын ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерге, соның ішінде, жеке қосалқы шаруашылықтарға да қолжетімді болуын қамтамасыз ету маңызды. Бұл нарықтың монополиялануына жол беруге болмайды.

Сонымен бірге, өнім өндірушіден тұтынушыға дейінгі аралықтағы бағаның бәріне бірыңғай бақылау жасау қажет. Қазір осы жұмысқа бірнеше мекеме жауапты. Әр жолы баға шарықтағанда олар байыппен сараптама жасап, тиімді шаралар қабылдаудың орнына бір-біріне сілтей бастайды.

Бұл жұмысты ретке келтіретін кез келді. Жауапкершіліктің ара-жігін ажырату керек. Бір мекемені басты орган ретінде айқындап, өзгелерінің өзара іс-қимылын нақты белгілеу қажет.

Үкімет осы мәселе бойынша бір айдың ішінде шешім қабылдауға тиіс. 

Екіншіден, ауа-райының қолайсыздығы мал шаруашылығында түйткілді мәселелер бар екенін көрсетті.

Біз жедел шара қабылдап, жем-шөп тапшылығына байланысты ахуалды реттедік. 

Дегенмен, бұл салада әлі де жүйелі жұмыс атқару керек. 

Жем-шөп дайындауға қажетті жер көлемін кеңейткен жөн.

Сондай-ақ, егіс алқабына әр жылы әртүрлі дақыл егу талабын сақтау үшін тиісті бақылауды күшейткен абзал.

Ғарыштық мониторинг және қашықтан зондтау мүмкіндігін кеңінен қолдану керек.

Жайылымдық жерді тиімді пайдалану да өте маңызды. 

Қазір мал жаятын жерге шаруалардың қолы жетпей жүр.

Өйткені, мұндай алқаптарды кейбір белгілі адамдар иеленіп алған. Тіпті, оны адам аяғы баспайтындай етіп қоршап тастаған.

Әкімдер түрлі себептерді сылтауратып, ықпалды адамдардың ығына жығылып, бұл мәселені шеше алмай отыр.

Үкімет құзырлы органдармен бірлесіп, осы ахуалды өзгертетін батыл шаралар қабылдауға тиіс. 

Жеке қосалқы шаруашылықтардың малын жайылымдық жермен қамтамасыз ету мәселесіне айрықша назар аудару қажет. 

Олардың құқықтық мәртебесі және көрсетілетін қолдау тәсілдері «Жеке қосалқы шаруашылықтар туралы» бөлек заңда көрініс табуы керек.

Үкімет бұл заң жобасын өте қысқа мерзімде әзірлеуге тиіс.

Ветеринария саласын да жетілдіру қажет.

Бұл салада орталық пен өңірлер арасындағы міндеттер мен құзыреттер нақты бөлінуі керек.

Мал басының амандығы және өнімділігі жергілікті ветеринарлардың тиімді жұмысына байланысты.

Бұл, түптеп келгенде, ауылдағы ағайынның әл-ауқатына тікелей әсер етеді.

Ветеринария қызметі қазіргі заман талабына сай болмаса, ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортын арттыру мүмкін емес.   

Сондықтан, осы салада жүйелі жұмыс атқарылуға тиіс.

Атап айтқанда, үдерістерді цифрландыру, мәлімет жинау және оны автоматтандыру, маман даярлау және олардың жалақысын көбейту шаралары. 

Үкімет жыл соңына дейін ветеринария жүйесін реформалау жөнінде нақты шаралар қабылдауы керек. 

Үшіншіден, біздің аграрлық саясатымызда сабақтастық болмай отыр. Министр ауысса, саланың саясаты да өзгереді.

Мұндай жағдайда шаруаларға алдағы жұмысты жоспарлау қиынға түседі.

Бірыңғай негізгі бағыт болуы қажет.

Соған сәйкес субсидиялау тәсілдерін қайта қарап, тұрақтандыру керек. 

Келесі мәселе.

Соңғы бес жылдың өзінде субсидиялауға екі триллион теңгеден астам қаржы бөлінді. 

Өкінішке қарай, агроөнеркәсіп кешеніне қатысты қозғалған қылмыстық істердің жартысынан астамы субсидияны талан-таражға салуға байланысты болып отыр.  

Бұған жол беруге болмайды.

Нормативтік негізін нығайтып, тиімді жоспарлау және мониторинг жүргізу жүйесін енгізу қажет. 

Субсидияны рәсімдеу тәртібі түсінікті әрі толығымен ашық болуға тиіс. 

Шағын және орта шаруашылықтар үшін субсидия толығымен қолжетімді болуы керек. 

Ауыл шаруашылығын технологиялық  тұрғыдан қайта жабдықтауды қолдау тәсілдерін мұқият қарауымыз қажет.

Агроөнеркәсіп кешені қолданатын технологияның шамамен 90 пайызы әбден ескірді. Оны жаңарту керек.

Ауыл шаруашылығын субсидиялау саясатын өнеркәсіп саласындағы мемлекеттік саясатпен ұштастырған жөн.

Үкімет пен «Бәйтерек» холдингі осы мәселе бойынша ұсыныстар әзірлеуі қажет.  

Жалпы, ауыл шаруашылығы саласының басты міндеті – елімізді негізгі азық-түлік өнімімен толық қамтамасыз ету.

Мен биыл ауыл шаруашылығы жерлерін шетелдіктерге және олардың қатысы бар компанияларға сатуға және жалға беруге біржола тыйым салған заңға қол қойдым. 

Жер кодексіне қазақстандық инвесторларды ауыл-аймақтарды дамыту үшін қаржы салуға ынталандыратын  түзетулер енгізілді.

Бұл өзгерістер ауыл шаруашылығы жерлерін толық экономикалық айналымға түсіруге мүмкіндік береді.  

Шын мәнінде, осы шешімдердің барлығы агроөнеркәсіп секторына оң ықпал етеді. 

Соның арқасында ауыл шаруашылығы ұлттық экономиканың негізгі қозғаушы күшіне айналады деп сенемін.

Келесі мәселе. Қазіргі заманда бәсекеге қабілеттіліктің басты факторының бірі – барынша цифрландыру.

Қазақстан үшін заманауи цифрлық технологиялар трансферті, Индустрия 4.0 элементтерін енгізу айрықша маңызды. Біз шетелдегі стратегиялық серіктестерімізбен белсенді жұмыс істеуге тиіспіз.

Сонымен бірге, отандық ІТ-секторды дамытып, күшейте түсу де маңызды. Елімізге жас, білімді әрі ынталы мамандар керек.   Цифрландыру жөніндегі ұлттық  жобаның аясында кемінде 100 мың жоғары білікті ІТ-маман даярлау қажет.

Цифрлық саладағы қызметтер мен тауарлардың экспорты 2025 жылға қарай кемінде 500 миллион долларға жетуге тиіс.

Осы және басқа да міндеттер мемлекеттік секторды толығымен «цифрлық қайта жүктеуді» талап етеді. Мұндағы бұрыннан келе жатқан басты түйткіл – мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерінің өзара тиімді кіріктірілмеуі. Бұл мәселе түбегейлі әрі тезірек шешімін табуы керек.

Біріншіден, «Электронды үкіметтің» мүлде жаңа құрылымын жасау керек. Мемлекеттік сектордың барлық ІТ-бастамасы тек қана қазақстандық мемтехтың жаңа платформасына негізделеді.

Бұл платформа қайталауларды, тиімсіз шығыстарды және бюрократияны жояды. Мемлекеттік қызметтер азаматтарға смартфоннан 100 пайыз қолжетімді болады. 

Екіншіден, біз мемлекеттік органдардың бизнес-үдерісін түгел қайта қарап, цифрлық форматқа көшіретін Цифрлық трансформация орталығын ашамыз. 

Үшіншіден, ұлттық компаниялар ІТ-қауымдастықпен өзара қарым-қатынас жасайтын платформа құруымыз қажет.  Квазимемлекеттік сектордың цифрлық қажеттілігі мен сұранысы барынша отандық компаниялардың күшімен қамтамасыз етілуге тиіс. 

Төртіншіден, мәлімет беру желісін халықаралық дәліздермен ұштастыра отырып, оны біртіндеп кеңейту және жаңарту қажет. Көрші елдерге де қызмет көрсете алатын мәлімет өңдеудің заманауи орталықтарын құру керек.

Біз еліміздің орасан зор ақпараттық-телекоммуникациялық әлеуетін іске асыра білуге тиіспіз. Жаңа цифрлық дәуірде ол геосаяси маңызға ие болады.    

Қазақстан Еуразия өңірінің басым бөлігі үшін орталық цифрлық хабқа айналуға тиіс.

Осы міндетті орындау үшін кадрлық әлеуетімізді күшейтуіміз керек. Премьер-Министр маған өз ұсыныстарын берсін.

Келесі мәселе. Ауғанстандағы ахуал және жаһандық шиеленістің күшеюі бізге қорғаныс өнеркәсібі кешенін және Әскери доктринамызды толығымен қайта қарауға міндеттейді.  

Қорғаныс қабілетімізді нығайтып, қауіп-қатерлерге жедел үн қату мемлекеттік маңызы бар басымдыққа айналуға тиіс.  

Біз сыртқы қатерге және оқиғаның қалай өрбуіне де дайын болуымыз керек.

Сырттан төнетін қауіпті модельдеу айрықша өзектілікке ие болуда.

Стрес-тест өткізіп, сценарийлер дайындаған жөн. Соның негізінде мемлекеттік аппараттың іс-қимыл жоспары әзірленіп, түзетіліп отыратын болады. 

 

1. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІНІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ

Халқымыз «Бірінші байлық – денсаулық» деп бекер айтпаған.

Коронавирус денсаулық сақтау саласы үшін үлкен сынақ болды.

Әлемді жайлаған індеттің беті әлі қайтар емес.

Күн сайын мыңдаған азаматымыз дертке шалдығып, талай адам өмірден өтуде.

Біз уақыт ұттырмай індетпен күресу шараларын дереу қолға алдық.

Қазақстан – коронавирусқа қарсы вакцина жасап шығарған әлемдегі санаулы мемлекеттің бірі. 

Біздің вакцинамыздың тиімді әрі қауіпсіз екеніне еш күмән жоқ.

Қазір QazVac-қа өзге мемлекеттер де сұраныс білдіруде.  

Елімізде вакцина қоры жеткілікті, азаматтарымыздың таңдау мүмкіндігі бар. Көптеген мемлекеттердің бұған қолы жетпей отыр.  

Елімізде жаппай екпе салу жүріп жатқанымен, қоғамда оған қарсы адамдар әлі де көп.

Олар өздері бас тартып қана қоймай, халықты кері үгіттеуде.

Соның кесірінен қаншама жұртты адастыруда.

Мұндай адамдар өзінің ғана емес, өзгенің өмірі үшін де жауап беретінін түсінуге тиіс.

Сондықтан, екпе алуға қарсы үгіттеп жүргендердің жетегінде кетпеген жөн. 

Адамзат көптеген індетті бастан өткерген.

Вакцина пайда болғаннан кейін ғана қауіпті дерттерге тосқауыл қойылғанын ұмытпауымыз керек. 

Алдағы уақытта әлемде коронавирустың жаңа штамдары шығуы мүмкін. Сарапшылар басқа да індеттер пайда болатынын айтуда. 

Біз оның қашан болатынын күтіп, қарап отыра алмаймыз.

Осындай жағдайда өмір сүріп, әрі қарай дамуға бейімделуіміз керек.

Қазір «бустерлік вакцинаны» сатып алу өте маңызды.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымында тіркелген вакциналарды тезірек сатып алу қажет.

Сонымен бірге, бүкіл денсаулық сақтау саласын тұрақты екпе алу жүйесіне дайындаған жөн. 

Еліміздің биологиялық қауіпсіздігін болжаумен айналысатын Ұлттық жүйе құрылуға тиіс.

Бұл шара тиісті заң жобасында қарастырылған.

Парламенттен осы заң жобасын қазіргі сессияның соңына дейін қабылдауды сұраймын. 

Медициналық сараптама жасайтын көптеген зертханамыз халықаралық стандартқа сай емес.

«Дені сау ұлт» жобасы бойынша кемінде 12 зертхананы жоғары технологиялық құралдармен жабдықтау қажет.

Соның арқасында зертханаларымыз 90 пайызға дейін халықаралық талапқа сай жұмыс істейтін болады. 

Коронавирусқа қатысы жоқ ауруларға байланысты ахуалды нашарлатып алмауымыз керек. 

Пандемия кезінде жоспарлы скринингтер мен ота жасау кейінге қалып жатыр.

Бұрыннан бар стандартты екпелер көптеген балаларға салынбай қалуда. Әрине, бұған жол беруге болмайды.

Медицина саласына қомақты қаржы құю керек.

Бұл қаражат инфрақұрылымға, маман даярлауға және халықты дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге жұмсалуға тиіс.

Фармацевтика өнеркәсібіне ерекше көңіл бөлу қажет.  

Вируспен күрес кезінде дәл осы сала еліміздің бәсекеге қабілеті мен қауіпсіздігі үшін маңызды екеніне көзіміз жетті.  

Сондықтан, медицина өнімдерін Зертханалық және техникалық сынақтан өткізетін орталық құруымыз керек.

Жаһандық фармацевтикалық корпорациялармен ынтымақтастықты жандандырған жөн.

Инвесторларды тартып,  озық технологияны және осы саладағы жаңа зерттеу жұмыстарын игеруді қолға алу керек.

Отандық тауар өндірушілермен жасалатын оффтейк келісім шарттарының көлемін арттырып, өнім түрін көбейту қажет.

Біздегі дәрі-дәрмек пен медициналық құрал-жабдықтың 17 пайызы ғана – отандық өнім. 2025 жылы оны 50 пайызға жеткізу қажет.

Денсаулық кепілі – дене шынықтыру.

Жұрттың және балалардың спортпен шұғылдануына жағдай жасалуы қажет екенін тағы да қайталап айтамын.

Облыс әкімдері спорт инфрақұрылымын біртіндеп салуды қамтамасыз етуге тиіс. 

Жалпы, Токио олимпиадасының қорытындысына байланысты спорттағы ахуалды бөлек кеңесте қарау қажеттігі туындап отыр.

 

III. САПАЛЫ БІЛІМ БЕРУ

Биылғы қаңтар айынан бастап педагогика саласы қызметкерлерінің жалақысы 25 пайызға көбейді.

Алдағы үш жылда осы мақсатқа тағы 1,2 триллион теңге жұмсаймыз.

Қабылданған шаралар жемісін беріп жатыр. Педагогикалық мамандықты қалап, оқуға түскендердің орташа балы күрт өсті.

Біз ұстаздарды қолдау саясатын жалғастыра береміз.

Қазіргі жаһандық өзгерістер кезеңінде түлектің білімі еңбек нарығына шыққанға дейін-ақ жеткіліксіз болып қалуы әбден мүмкін. Сондықтан, құзырлы министрліктің алдында оқу бағдарламаларын жаңа жағдайға бейімдеу міндеті тұр. Бұл – кезек күттірмейтін шаруа.

Пандемия кезінде қашықтан оқытудың нәтижесі ұлттық телекоммуникация желілерінің тиімділігі төмен екенін көрсетті.

Мұндай ахуал негізгі, қарапайым білімнің өзін меңгере алмаған оқушылардың саны артуына әкеп соқты. Тағы бір проблема, нағыз қиындық осы деуге болады, балалар оқуын тастап кетіп жатыр. Өйткені білім алуды қажет деп санамайтын болды.

Үкіметке бұл мәселемен, атап айтқанда қашықтан білім беруге қажетті ақпараттық жүйенің сапасын жақсартумен мықтап айналысуды тапсырамын.

Біздің білім беру жүйеміз қолжетімді әрі инклюзивті болуға тиіс.  

Сонымен бірге, жағымды жаңалығымыз да бар. Биыл бірнеше оқушы халықаралық пән олимпиадаларының жеңімпаздары мен жүлдегерлері атанды.

Ондай дарынды балаларға жан-жақты қолдау көрсету қажет. Біз оларға жоғары оқу орнына түсу үшін конкурстан тыс гранттар береміз. Бір реттік ақшалай сыйақы да төлейміз. 

Балалардың ұстаздарын да моральдық және материалдық тұрғыдан ынталандырған жөн.

Тұрмысы төмен отбасында өсіп жатқан балаларға орта білім берудің жалпыға міндетті стандарты аясында қолдау көрсету айрықша маңызды.

Материалдық қолдау көрсету шараларын «Цифрлы ұстаз» білім беру жобасымен толықтырған жөн.

Білім беру жүйесіне жігерлі әрі білікті мамандар қажет.

Мұғалімдерді қазіргідей 5 жылда емес, 3 жылда бір рет қайта даярлықтан өткізуіміз керек деп санаймын. Өйткені олар шәкіртінің бойына жаңа білім сіңіре алатындай нағыз ағартушы болуға тиіс.

Бұл ретте, ұстаздардың курстан өту үшін өз қалтасынан ақша төлеуіне жол берілмейді.  

Орта білім беру жүйесіндегі өткір проблеманың бірі – мектептердегі орын тапшылығы. 225 мың оқушыға орын жетіспейді.

Шұғыл шара қабылдамасақ, 2025  жылға қарай орын тапшылығы 1 миллионға жетеді.

Мен 2025 жылға дейін кемінде 800 мектеп салу туралы тапсырма берген болатынмын. Бүгін оның санын бір мыңға жеткізуді міндеттеймін.   

Мектептерді бюджет қаржысына салумен қатар, осы өзекті мәселені шешуге жеке секторды да тартқан жөн.

Толық білім беретін ауыл мектептерін оқушы санына қарай қаржыландыруға біртіндеп көше бастауымыз керек.

Балаларды ерте жастан мамандыққа бейімдеу айрықша маңызға ие болуда. Өскелең ұрпақ өзінің болашақ кәсібін саналы түрде таңдай білуге тиіс. 

Үкімет «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасымен бірлесіп, осы маңызды міндетті шешумен айналысуы керек.

Біз «Тегін техникалық және кәсіби білім беру» жобасын жүзеге асыруды жалғастырамыз.

Бүгінгі таңда NEET санатындағы 237 мың жас оқу да оқымайды, жұмыс та істемейді. 

Жыл сайын мектеп бітірген 50 мың түлек оқуға ақылы негізде түседі. Олардың 85 пайызы – тұрмысы төмен отбасының балалары. 

Бұл жағдайды түзету қажет. Сұранысқа ие барлық мамандық бойынша техникалық және кәсіби білім жүз пайыз тегін берілуі керек.

Мамандық алудың тағы бір мүмкіндігі армияда берілуге тиіс.

Мерзімді әскери қызметтегі сарбаздардың экономикадағы нақты сектор үшін қажетті жұмысшы мамандығын игеру мәселесін пысықтаған жөн. 

Құзырлы министрлік жоғары білім беру сапасын арттыруды қамтамасыз етуге тиіс.  

Жоғары оқу орындары мамандардың сапалы даярлануына жауап беруге міндетті.

Ғылымды дамыту – біздің аса маңызды басымдығымыз.

Бұл саладағы түйткілдердің шешімін табу үшін жылдың соңына дейін заңнамаға өзгерістер енгізу қажет.  

Ең алдымен, жетекші ғалымдарымызға тұрақты және өз еңбегіне лайықты жалақы төлеу мәселесін шешу керек.

Мұны ғылымға бөлінетін базалық қаражат есебінен қамтамасыз еткен жөн.

Мен Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің отырысында іргелі ғылыммен айналысатын ғылыми-зерттеу институттарын тікелей қаржыландыру тәртібін енгізуді тапсырдым. 

Құзырлы министрлік осындай ғылыми мекемелерді іріктеудің және қаржыландырудың айқын әрі ашық ережесін әзірлеуі керек.  

Келесі мәселе. Грант мерзімінің үш жылмен шектелуі  іргелі ғылымды дамытуға едәуір кедергі келтіріп отыр.

Осындай қысқа жоспарлау мерзімінде қандай да бір нәтижеге қол жеткізудің өзі қиын екені анық.

Ғылым саласын гранттық қаржыландыру мерзімін бес жылға дейін ұзарту мәселесін қарастырған жөн.

Ұлттық ғылыми кеңестер шешімдерінің әділдігі туралы мәселе де күн тәртібінен түспей тұр.

Осыған орай, апелляция институтын енгізу қажет деп санаймын.  

Жалпы, еліміздің білім беру және ғылым саласының алдында кезек күттірмес ауқымды міндет тұр.

Бұл – уақыт талабына сай болумен қатар, әрқашан бір адым алда жүріп, тың жаңалықтар ұсына білу деген сөз.

 

1. ӨҢІРЛІК САЯСАТТЫ ЖЕТІЛДІРУ

«Халық үніне құлақ асатын мемлекеттің» басты қағидаты – мемлекеттік аппарат азаматтар мүддесі үшін жұмыс істеуге тиіс. Бұл бірінші кезекте жергілікті билікке қарата айтылып отыр.

Тұрғындармен тікелей қарым-қатынас жасап, олардың проблемаларын шұғыл шешумен дәл осы әкімдіктер айналысады. Бірақ, әрдайым осылай болып жатқан жоқ. Жоғары басшылықтың өңірлерде қабылданған шешімдерді түзетуіне, тіпті, кейде солардың орнына шешім қабылдауына тура келеді.

Түрлі деңгейдегі әкімдердің батыл әрі дербес қадам жасауға қабілеті жетпей жатады. Олар орталыққа жалтақтап жұмыс істейді. 

Бұл, негізінен, әкімдердің халық алдындағы қазіргі жауаптылық деңгейі жеткіліксіздігіне байланысты екенін мойындаған жөн. Олардың қызметіне баға бергенде өңір тұрғындарының пікірі ескеріле бермейді.       

Сондықтан, барлық деңгейдегі әкімдердің жұмысын бағалау тәсілін оңтайландыру керек.

Осыған орай тәуелсіз әлеуметтік сауалнама жүргізудің маңызы зор. Бұл тәсіл арқылы билік органдары жұмысының сапасына тұрғындардың көзқарасы туралы шынайы мәлімет алуға болады. Формальды есептерден гөрі сауалнамадан халықтың көңіл-күйі анық аңғарылады.  

Президент Әкімшілігі осы мәселеге байланысты ұсыныстар топтамасын әзірлеуі керек.

Өңірлік саясатта әлеуметтік-экономикалық дамудағы теңсіздікті азайтуға айрықша мән беру керек.

Әр аймаққа тән міндеттерді жалпыұлттық басымдықтармен дұрыс ұштастыра білу қажет.

Ұлттық даму жоспары аясында азаматтардың тұрмыс сапасын арттыру үшін нақты 25 міндет айқындалды.

Жұмысымыздың басым бағыттары – осы.  Сондықтан, Үкімет пен әкімдер Өңірлерді дамыту жоспарларын бекітілген жалпыұлттық міндеттерге сәйкес жаңартуы қажет. 

Әрине, теңсіздікті азайтудың басты тәсілінің бірі – бюджет қаржысын басымдыққа сай жұмсау. Республикалық бюджеттен қаржы бөлу әкімдердің пысықтығына, қандай да бір жеке көзқарасқа және басқа да субьективті факторларға байланысты болмауы керек.  

Бюджет үдерісін «қайта жүктеу» үшін жан басына қарай қаржыландыру тетігін неғұрлым кеңірек қолданып, бюджет лимиттерін бөлудің объективті әдістемесін енгізу қажет. 

Бюджет үдерістерін жеңілдетіп, бюрократияны барынша азайтқан жөн. Сондай-ақ, бюджетті жоспарлау мен орындау кезінде цифрлық тәсілдерді қолдануды кеңейту керек.

Сонымен бірге бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің жауапкершілігін арттыра отырып, бөлшектенген бюджетті енгізу керек. 

Үкімет бюджет заңнамасы мен заңға тәуелді актілерге енгізілетін тиісті өзгерістер топтамасын әзірлегені абзал.  

Жобалардың сметалық құнын үнемі артық көрсету – аса өткір проблема. Бұл балабақша және мектеп сияқты шағын жобаларға да, ірі инфрақұрылымдық жобаларға да қатысты.

Қолданыстағы нормативтік база мен тәжірибені өте қысқа мерзім ішінде түбегейлі қайта қарау керек.

1 желтоқсанға дейін Үкімет пен Есеп комитетіне ұсыныстар енгізуді тапсырамын.    

Келесі мәселе – өңірлердің қаржылық дербестігін арттыру.  

2020 жылдан бастап шағын және орта бизнестен түсетін корпоративті табыс салығы жергілікті бюджетке берілді.

Содан бері экономикалық белсенділік төмендегеніне қарамастан, жергілікті бюджеттердің түсімі жоспардағыдан 25 пайызға артық түсе бастады. 

Бұл әкімдердің жергілікті бизнесті дамытып, инвестициялар мен салықтық базаны көбейтуге қызығушылық артқанын білдіреді.

Осы бағыттағы жұмысты жалғастыру керек.

Үкіметтен жыл соңына дейін тиісті ұсыныстар топтамасын әзірлеуді сұраймын.

Қазақстан орнықты урбанизация үрдісімен келе жатыр.

Тұрғын саны миллионнан асатын қалалар еліміздің жаһандық бәсекелік қабілетінің тірегі, ал облыс орталықтары өз өңірлері өсімінің өзегі болуға тиіс.    

Сондықтан, агломерацияны дамыту туралы заң мен қалалардың кешенді құрылысының жаңа стандартын әзірлеу керек.

«Адамдар – инфрақұрылымға» қағидатының сақталуы айрықша маңызды. Болашағы бар ауылдарды дамытуға баса назар аудару керек. Басты мақсат – олардың Өңірлік стандарттар жүйесіне сай болуын қамтамасыз ету. 

Бұл ұстанымдар Аумақтық даму жоспарында бекітілуге тиіс.

Қазір өндірістік өнеркәсіптің 40 пайызы 27 моноқаланың еншісінде. Онда 1,4 миллион азаматымыз тұрады.

Моноқалалардағы тыныс-тіршілікті одан әрі жандандыруға қатысты жан-жақты ойластырылған шешімдер қажет. Бұл мәселені біз жуық арада бөлек кеңесте талқылайтын боламыз.

Жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту –басым бағыттың бірі.

«Халық қатысатын бюджет» орталыққа бағынатын қалалар мен облыс орталықтарына  табысты енгізілді. Азаматтардың нақты сұранысына сәйкес ондаған абаттандыру жобасы жүзеге асырылды. Бұл – жақсы тәжірибе.

Енді абаттандыру және тұрғын-үй коммуналдық шаруашылығының бюджетіндегі «халық қатысатын» үлесті 10 есе арттыру керек.

Еліміздің ішкі байланысын жақсарту үшін көлік инфрақұрылымына қатысты бұған дейін басталған барлық жобаны аяқтауымыз керек.

 «Нұрлы жол» мемлекеттік бағдарламасы аясында орталықты өңірлермен жалғайтын біртұтас көлік желісі қалыптасуда. Стратегиялық маңызы зор инфрақұрылымдық және әлеуметтік жобалар жүзеге асырылды.    

Әкімдер мен Үкімет әрбір өңір үшін дәл осындай Инфрақұрылымдық даму бағдарламасын қолға алуы керек.

Жергілік жерде инфрақұрылымды жаңғыртуға байланысты талайдан бері қордаланған мәселелер бар.

Үкімет «Самұрық-Қазына» қорымен бірлесіп, мынадай ауқымды жобаларды жүзеге асыруға кірісуі қажет.

Алматыдағы 2-ші жылу электр орталығының аумағында булы газ қондырғысын салу, 3-ші жылу электр орталығын жаңғырту және 1-ші жылу электр орталығын кеңейту керек.

Оңтүстік өңірде 1000 мегаватт энергия өндіретін жаңа қуат көздерін іске қосу қажет.  

Алматы қаласы мен Алматы облысындағы кабель желілері жаңғыртылуға тиіс.     

Бұл жобаларға салынатын инвестицияның жалпы көлемі бір триллион теңгеден асады.

Біз стратегиялық инвесторларымызбен бірлесіп, еліміздің түрлі өңірінде шамамен 2400 мегаваттық жаңғыртылатын қуат көзін іске қосамыз. 

Еліміздегі экология мәселесі басты назарда болуға тиіс.

Әсіресе, ауаның тазалығы айрықша маңызды.  

Сондықтан, мейлінше ластанған 10 қаланы орта мерзімді кезеңде газға немесе баламалы қуат көздеріне көшірген жөн. 

Биыл батыс өңірлерін газбен қамтамасыз ету ісін жақсарту үшін жалпы сомасы 700 миллиард теңге болатын үш жоба бойынша жұмыс басталады.  

Бұл – Қашағандағы газ өңдеу зауытының және «Мақат-Солтүстік Кавказ» магистралды газ құбырының құрылысы, сондай-ақ, «Бейнеу-Жаңаөзен» магистралды газ құбырын жаңғырту жұмысы.

Тағы бір маңызды мәселе бар.

Біріккен Ұлттар Ұйымы алдағы он жылдың ішінде жаһандық деңгейде су ресурсының тапшылығы болады деп болжам жасап отыр. 

2030 жылға қарай  су тапшылығының көлемі 40 пайызға жетуі мүмкін.

Сондықтан, біз жаңа технологиялар мен цифрландыру арқылы суды үнемдеуге көшуіміз керек.

Су тапшылығын жоюдың басқа жолы жоқ. Бұл – аса маңызды міндет. 

Үкімет су пайдалануды реттеу және оны үнемдеу технологиясын енгізу жұмысын ынталандыру үшін нақты шешімдер әзірлеуге тиіс.  

Су нысандарының экожүйесін сақтап, оны үнемді пайдалану үшін аса маңызды 120 каналды қайта жаңғыртуға кірісеміз. 

Ақмола, Алматы, Батыс Қазақстан, Жамбыл, Қызылорда, Түркістан облыстарында жаңадан 9 су қоймасы салынады.

Бұл – ауқымды жоба. Бірақ, біздің қолымызда қажетті ресурстың бәрі бар.

Атырау және Маңғыстау облыстарының аудандарын ауыз сумен қамтамасыз ету үшін «Астрахан-Маңғыстау» магистралды су құбыры жаңғыртылады және Кендірлі кентінде су тұщытатын жаңа зауыт салынады. 

Жалпы, ондаған жылдар бойы қомақты қаржы бөлінгеніне қарамастан, ауыз су мәселесі әлі шешімін тапқан жоқ.

Сондықтан, Өңірлерді дамытудың ұлттық жобасы аясында бес жыл ішінде халықтың 100 пайызын таза ауыз сумен қамтамасыз етуді тапсырамын. 

Бұл – Үкіметтің алдында тұрған басты міндет.

Мен тағы бір маңызды мәселеге арнайы тоқталғым келеді. Дүние жүзі өнеркәсіп пен экономиканы экологиялық тазартуға бет бұрды.  

Қазір бұл – әншейін сөз емес, салық, баж және техникалық реттеу шаралары сияқты нақты шешімдер. Біз одан тыс қала алмаймыз. Мұндай шешімдер экспорт, инвестиция және технология трансферті арқылы елімізге тікелей әсер етеді.

Шын мәнінде, бұл – Қазақстанның орнықты дамуы мәселесі. Сондықтан мен 2060 жылға қарай көміртегінен арылу міндетін жүктеп отырмын.     

Бұл бағытта өте байыппен жұмыс істеу керек. Кең-байтақ еліміздің тұрғындар саны да, экономикасы да өсіп келеді. Өсім сапалы болу үшін қуат көздері қажет.  

Көмір дәуірі біртіндеп келмеске кетіп бара жатқан заманда жаңғыртылатын энергияға қоса, біз сенімді базалық қуат көздерін ойластыруға тиіспіз.

 Қазақстанда 2030 жылға қарай электр қуатының тапшылығы пайда болады.

Әлемдік тәжірибеге қарасақ, мұның ең оңтайлы шешімі – бейбіт атом.  Бұл – күрделі мәселе. Сондықтан қауесетке сеніп, эмоцияға берілмей, оны барынша тиімді шешуіміз керек.

Үкімет пен «Самұрық-Қазына» бір жылдың ішінде Қазақстанда қауіпсіз әрі экологиялық таза атом энергетикасын дамыту мүмкіндігін зерттеуге тиіс.

Бұл мәселеге инженерлік саланы дамыту және атом саласындағы білікті инженер мамандардың жаңа буынын қалыптастыру мүмкіндігі тұрғысынан да қарау қажет.

«Жасыл» сутегі өндірісі, жалпы сутегі энергетикасы – болашағы зор бағыттар.

Үкіметке осы мәселе бойынша да ұсыныс әзірлеуді тапсырамын.   

 

1. ЕҢБЕК НАРЫҒЫНДА ТИІМДІ ЭКОЖҮЙЕ ҚАЛЫПТАСТЫРУ 

Пандемия еңбек нарығын едәуір өзгертті. Бұл – ең алдымен, қашықтан жұмыс істеу тәсілінің қарқынды дамуы.

Көптеген жаңа кәсіптер пайда болған, үдерістердің көпшілігі автоматтандырылып, цифрландырылып жатқан қазіргі кезде бұл үрдіс тың серпінге ие болуда.

Осындай жағдайда мамандықты жиі өзгерте білу және жаңа кәсіптерді игере алу арқылы ғана әркімнің бәсекеге қабілетті болуын қамтамасыз ете аламыз.    

Сондықтан, бізге «Кәсіби біліктіліктер туралы» заң қажет. Бұл құжат біліктілікті тану мәселесін реттеп, жұмысшыларды өзінің қарым-қабілетін жетілдіруге ынталандыруы керек. 

Жаппай цифрландыру үдерісі интернет-платформалар негізінде жұмыспен қамтудың жаңа үлгісін алып келді. Такси жүргізушілері, курьерлер және басқалар – осының жарқын мысалы.

Бұл сала әлеуметтік және медициналық сақтандыру, зейнетақымен қамту және салық салу тұрғысынан мемлекеттің қолғабыс етуіне мұқтаж болып отыр. 

Біздің еңбек нарығымызға көші-қон үдерісі де зор ықпал етеді.

Қазақстан – еңбек мигранттарын қабылдау жағынан ТМД елдері ішінде екінші орында. Бұл саладағы проблемаларды дұрыс шешуіміз керек.

Үкімет Көші-қон саясатының жаңа тұжырымдамасын әзірлеуге тиіс. Онда шетелдерде жұмыс істеп жүрген өз азаматтарымыздың құқықтарын қорғау тәсілдері де көрініс тапқаны жөн. 

Ел ішіндегі еңбек күшінің ұтқырлығы мәселесіне қатысты да жаңа ұстанымдар қажет.

Үкімет оңтүстіктен солтүстікке көшіп жатқан азаматтарға жәрдемақы бөлудің қолданыстағы тәсілдерін қайта қарауы керек.

Атап айтқанда, оны әкімдіктер арқылы ғана емес, оңтүстік өңірлерден адамдарды өз бетімен жалдайтын жұмыс берушілердің шығынын өтеу арқылы да беруге болады. 

Өз бетінше бизнеспен айналысқысы келетіндердің де көшуіне жағдай жасаған жөн. Көшіп келген азаматтарға үй салу ғана емес, ауыл шаруашылығымен айналысу үшін де жер телімдерін беру мүмкіндігін пысықтау керек. Сондай-ақ, оларға мемлекеттік қолдау шаралары қолжетімді болуын қамтамасыз ету қажет.

Тағы бір мәселеге арнайы тоқталғым келеді.

Қазақстан – әлеуметтік мемлекет. Сондықтан, қиын жағдайға тап болған азаматтарға жан-жақты көмек көрсету – басты міндеттердің бірі.  

Алайда, қоғамда патерналистік көңіл-күй және әлеуметтік масылдық үрдісі белең алуда. 

Ел ішінде әлеуметтік бағдарламаларды әдейі жеке мүддесіне пайдаланатын азаматтар аз емес. 

Мұндай адамдар кез-келген өркениетті елдегі сияқты заңның және бүкіл қоғамның алдында жауап беруі керек.

Осындай жағдайлар «мемлекеттен ала берсем» деген көзқарас қалыптастырды. 

Ал, көмекке шынымен мұқтаж жандар, өкінішке қарай, әлеуметтік қолдау шараларынан тыс қалып жатыр.

Әрине, біздің еліміздің мүмкіндіктері зор, бірақ оның да шегі бар. 

Ең бастысы, әлеуметтік жеңілдікке ие болсам деген орынсыз пиғыл адамды өз еңбегімен табыс табу қабілетінен айырады.

Мұндай жағымсыз өмір салты ұрпақ тәрбиесіне қазірдің өзінде кері әсер ете бастады.    

Сондықтан, бізге түбегейлі өзгеріс керек.

Заң да, қоғам да, адамдардың сана-сезімі де өзгеруге тиіс.

Дайындалып жатқан Әлеуметтік кодексте осындай мәселелерге барынша назар аудару керек.  

 

1. САЯСИ ЖАҢҒЫРУ ЖӘНЕ АДАМ ҚҰҚЫҒЫН ҚОРҒАУ

Саяси жаңғыруды біртіндеп жүзеге асыру – мемлекетіміздің стратегиялық бағдарының басым міндетінің бірі.

Соңғы екі жылда біз бұл салада бірқатар елеулі өзгеріс жасай алдық. Митинг өткізу үшін алдын-ала ескерту қағидаты жазылған жаңа заң қабылданды, партиялардың Мәжіліске өту шегі 5 пайызға дейін төмендеді, сайлау бюллетеньдеріне «бәріне қарсымын» деген баған қосылды.  

Осы және басқа да қадамдар қоғамда белсенді қолдау тапты.

Бұл бастамалар орнықты демократиялық даму бағдарымызды нығайтып, саяси жүйемізді сапалық тұрғыдан өзгертеді.

Сонымен бірге, азаматтарымызды мемлекет басқару ісіне барынша тартуға оң ықпал етеді.

Бірақ мұнымен шектелуге болмайды.

Біздің мақсатымыз – мемлекеттің тиімділігін, саяси үдерістің ашықтығы мен бәсекелестігін одан әрі арттыру.

Сондықтан саяси реформалар жалғасады.

Мемлекеттілігімізді нығайта түсу үшін барлық өзгерісті еліміздің өзіне тән ерекшелігін ескере отырып, біртіндеп жүзеге асырамыз.

Бұл – мықты, әділ әрі озық мемлекет құрудың бірден-бір дұрыс жолы.

Азаматтарымыз бұл ұстанымды қолдап отыр.

Ауыл әкімдерінің тікелей сайлауын енгізу аса маңызды қадам болды. 

Бұл – менің былтырғы Жолдауымда айтылған саяси реформаның негізгі мәселесі. Осы шешім ауыл халқының, яғни қазақстандықтардың 40 пайыздан астамының мүддесіне тікелей ықпал етеді.   

Біз дұрыс жолдамыз. 2024  жылы азаматтар пилоттық режімде аудан әкімдерін сайлау мүмкіндігіне ие болады.

Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін одан әрі жаңғыртудың маңызды факторы – азаматтық мәдениетті дамыту.

Президент Әкімшілігі облыс әкімдіктерімен бірлесіп, ауылдық жерлердегі азаматтық бастамаларды қолдаудың тиімді тәсілдерін әзірлеуі керек.

Гранттық қаржыландыру жүйесін ауылдағы үкіметтік емес ұйымдардың сұранысына қарай бейімдеп, оны алудың жеңілдетілген режимін енгізу қажет.

Бұл ауылдық жердегі әлеуметтік белсенділікке тың серпін береді.

Сайлау тізіміндегі әйелдер мен жастар үшін 30 пайыздық квота туралы норманың енгізілуі партияларды барынша белсенді жұмыс істеуге, жаңа адамдар іздеп, өз қатарын жасартуға жетеледі.

Дегенмен, халық қалаулыларының түпкілікті құрамы жасақталғанда бұл квота сақталған жоқ.  

Сондықтан, оның толыққанды әсері болуы үшін депутат мандатын бөлу кезінде осы квотаны міндетті түрде ескеру туралы норманы заң жүзінде бекіту керек. 

Біз инклюзивті қоғам құрып жатырмыз. Ерекше қажеттілігі бар тұлғалар әзірге еліміздің қоғамдық-саяси өмірінде көп емес.

Квота бөлінетін азаматтар санатының тізімін кеңейтуді ұсынамын. Онда жастар мен әйелдерден бөлек, ерекше қажеттілігі бар азаматтарға да квота белгілеу керек.

Мен адам құқығын қорғау саласын әрдайым жеке дара бөліп қарайтынымды білесіздер. Біз соңғы екі жылда бұл бағытта едәуір ілгері бастық.

Биыл қаңтар айында мен Өлім жазасының күшін жоюға бағытталған Азаматтық және саяси құқықтар туралы Екінші Факультативтік Хаттаманы ратификациялау туралы заңға қол қойдым.

Енді Қылмыстық кодекстің нормаларын Екінші Факультативтік Хаттаманың ережелерімен үйлестіруіміз керек.

Тиісті заң жылдың соңына дейін қабылданады деп сенемін.    

Осы жаздың басында менің Жарлығыма сәйкес Үкімет Адам құқығын қорғау жөніндегі кешенді жоспарды бекітті.

Осы маңызды құжат Қазақстанда адам құқығын қорғау жүйесін одан әрі жетілдіру үшін ұзақ мерзімді институттық негіз қалыптастырады. 

Атап айтқанда, кешенді жоспар қабылданғаннан кейін гендерлік теңдікті қамтамасыз ету үшін белсенді жұмыс басталды. Осыған орай әйелдердің қоғамдағы экономикалық және саяси ұстанымын барынша қолдауды қамтамасыз еткен жөн. Бұл жұмысқа Президент Әкімшілігі жауапты.   

Отбасылық және гендерлік саясат тұжырымдамасына да өзгерістер енгізген жөн.

Құқық қорғау жүйесінде елеулі өзгерістер басталды.

2021 жылғы 1 шілдеден бастап әкімшілік әділет жүйесі жұмыс істей бастады. Бұл институт мемлекеттік аппарат пен азаматтардың өзара қарым-қатынасын жаңадан қалыптастырады.  

Сот қызметінің заманауи үлгісі енгізіліп, артық сот үдерістері қысқартылуда.

Заңнамадағы барлық қайшылықтар мен көмескіліктер  азаматтар мен бизнестің мүддесіне орай түсіндірілетіні заң жүзінде қамтамасыз етілді.

Үш буынды модель енгізілгеннен кейін қылмыстық процеске қатысушыларды қорғау күшейді. Осы жылдың басынан бері екі мыңнан астам азаматты қылмыстық жауапқа негізсіз тартуға жол берілген жоқ.

Прокурорлық қадағалаудың жеделдігі артты. Негізсіз шешімдердің 98 пайызы үш тәуліктің ішінде күшін жойды. Прокурорлардың айыптау актілерін дайындау жөніндегі құзыретін біртіндеп кеңейте беру қажет. Бұл қадам олардың жауапкершілігін арттырып, тергеу нәтижелеріне құқықтық баға беру тетіктерін нығайтады.   

Ішкі істер органдары осы салаға тән емес бірқатар функциядан арылды. Учаскелік инспекторлардың мәртебесі артты. Олар құқықбұзушылықтардың алдын-алу саласында қосымша өкілеттікке ие болды.

Бірнеше өңірде полицияның сервистік моделі пилоттық режімде жұмыс істей бастады. Келесі кезең – оның ауқымын кеңейту. Бұл жұмыстың табысты болуы көбіне жергілікті билік органдарының осы үдеріске қатысуына байланысты болады. Олар жаңа өзгерістердің мән-маңызын түсініп, полицияға қолғабыс етуге тиіс.

Сонымен қатар, қылмыспен күресудің практикалық мәселелерін назардан тыс қалдырмау керек.

Алаяқтықтың көбеюіне байланысты азаматтардың наразылық білдіруі орынды. Бас прокуратура алаяқтыққа және қаржы пирамидаларына қарсы кешенді шаралар әзірлейтін болады. 

Балаларға, соның ішінде ата-ана қамқорлығынсыз қалған балаларға қарсы жыныстық қылмыстардың алдын-алу және оның жолын кесу ерекше бақылауда болуға тиіс.

Өскелең ұрпақтың болашағына қауіп төндіретін тағы бір қатер – есірткі заттарының, соның ішінде синтетикалық есірткінің де таралуы. Құқық қорғау органдарына бұл қатердің азаматтар арасында, әсіресе жастардың ішінде таралуына барынша тосқауыл қоюды тапсырамын.  

Сыбайлас жемқорлықпен тиімді күресті жалғастыру қажет. Құзырлы агенттік жыл соңына дейін орта мерзімді кезеңдегі іс-қимылымыздың бағдарламасын айқындайтын стратегиялық құжатты бекітуге ұсынуы керек.

Бұл ретте, «тұрмыстық сыбайлас жемқорлықты» жоюға айрықша назар аударған жөн.  

Азаматтардың құқығын қорғағанда құқық қорғаушылардың, соның ішінде адвокаттардың құқығы туралы ұмытпаған жөн.

Олардың қызметінің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, жұмысына кедергі келтіретін заңсыз әрекеттердің жолын кесу қажет.

Жоғарыда аталған шаралардың бәрі саяси жүйені және адам құқығын қорғау ісін жетілдіруге бағытталған стратегиялық бағдарымыздың құрамдас бөлігі саналады.    

 

VII. ҰЛТТЫҢ ҰЙЫСУЫ – ОДАН ӘРІ ДАМУДЫҢ БАСТЫ ФАКТОРЫ 

Қазір Қазақстан мүлде жаңа дәуірге қадам басты.

Соған сәйкес қоғамдық өмірдің барлық саласы түбегейлі өзгеруде.

Жаһанды тұрақсыздық жайлап, көптеген жаңа сын-қатер пайда болып жатқан кезде біз бағдарымызды бекемдеп, болашаққа көзқарасымызды айқындай  түсуіміз қажет.

«Бірлігіміз – әралуандықта» деген басты қағидамыз ешқашан өзгермейді. 

Сондықтан, этносаралық қатынастардың үйлесімді дамуы Қазақстанның  мемлекеттік саясатының басты бағытының бірі болған, әрдайым солай болып қала береді.

Бұл – бекерге айтылған сөз емес. Мұндай ұстанымды қазақстандықтардың басым көпшілігі  қолдайды.

Біздің азаматтарымыз үшін келісім мен толеранттылық – мәдениеттер мен тілдерді өзара тоғыстыратын өмірдің шынайы көрінісі, нақты болмысы.

Біз – Конституцияда айтылғандай, біртұтас халықпыз. Біздің нағыз күшіміз – осында. Біз пікір алуандығын қолдай отырып, радикализмнің кез-келген көрінісінің жолын кесеміз, мемлекеттік егемендігімізге, аумақтық тұтастығымызға қол сұғуға жол бермейміз.      

Қоғамдағы бірлік пен келісімді көздің қарашығындай сақтауымыз керек.

Этносаралық және конфессияаралық қатынастың қаншалықты маңызды екенін барлық азаматымыз түсінуі қажет.

Біз қашанда алауыздыққа қарсы тұра білген елміз. 

Адамды тіліне, ұлтына, нәсіліне қарап кемсітуге, біреудің намысына тиюге жол бермейміз, заң бойынша жауапқа тартамыз.

Конституцияға қайшы мұндай жауапсыз қадамдар еліміздің негізгі мүдделеріне зиян келтіреді.

Қазақ тілін дамыту мемлекеттік саясаттың басым бағытының бірі болып қала береді.

Бұл салада айтарлықтай нәтиже бар.

Қазақ тілі, шын мәнінде, білім мен ғылымның, мәдениет пен іс жүргізудің тіліне айналуда.

Жалпы, мемлекеттік тілді қолдану аясы кеңейіп келеді.

Бұл – заңды құбылыс, өмірдің басты үрдісі.

Сондықтан, қазақ тілінің өрісі тым шектеліп бара жатыр деуге негіз жоқ.

Атазаң бойынша Қазақстанда бір ғана мемлекеттік тіл бар. Бұл – қазақ тілі. 

Орыс тілі ресми тіл мәртебесіне ие. Біздің заңнамаға сәйкес, оның қолданылуын шектеуге болмайды.  

Болашағын Отанымызбен  байланыстыратын әрбір азамат қазақ тілін үйренуге ден қоюға тиіс.

Бұл отаншылдықтың басты белгісі деуге болады.

Жастарымыз өзге тілдерді, соның ішінде орыс тілін жетік меңгерсе, бұдан еш ұтылмайды.

Қазақстан мен Ресей арасындағы шекара – әлемдегі ең ұзын шекара.

Орыс тілі – Біріккен Ұлттар Ұйымындағы ресми алты тілдің бірі.

Сондықтан, бұл мәселеге парасаттылықпен қарауымыз қажет.

Еліміз өркениетті диалог пен өзара сыйластық мәдениетін дәріптеуі керек.

Қазақстан халқы Ассамблеясының бұл саладағы рөлі айрықша.

Біз Отанымыз және барлық азаматымыз үшін жауапкершілікті сезінуіміз қажет. 

Қоғамды ұйыстыру, ұлттық бірегейлікті нығайту ісінде еліміздің тарихи мұрасын және мәдени әлеуетін тиімді пайдалануға баса мән беріледі.   

Бұл орайда Қазақстанның мүмкіндіктері зор, соның ішінде өзін халықаралық аренада тиімді таныта алады.

Дегенмен, бұл мәселеге қатысты саясатымызды қайта қарау қажет. Қазір мемлекет бюджет қаржысын оңды-солды иелене беретін белгілі бір қайраткерлердің ғана жобаларын қаржыландырып отыр. Бұл, әрине, түсініксіз жағдай.     

Жас әрі дарынды мүсіншілер, суретшілер, театр қызметкерлері, музыканттар, қаламгерлер жаңа жанр түрлерін игеріп, ұдайы ізденіс үстінде жүреді. Сөйте тұра, олар елеусіз қалып, меценаттардың көмегімен ғана күн көреді. Шын мәнінде, Қазақстан мәдениеті сол жас дарындардың арқасында жаһандық деңгейде танылып жүрген жоқ па?!  

Сондықтан Үкімет сарапшылармен бірлесіп, жыл соңына дейін  жаңа мәдениетті және оның дарынды өкілдерін дәріптеуге бағытталған нақты шаралар жоспарын ұсынуға тиіс.

Креативті индустрияны қолдау қорын құру мүмкіндігін қарастырған жөн.

Халқымыз үшін зиялы қауымның орны қашанда ерекше.

Ұлт тағдыры сынға түскен сәтте көзі ашық азаматтар әрдайым көш бастаған.

Адасқанға жөн сілтеп, жастарға бағыт-бағдар берген. Ел ағалары бір ауыз сөзбен тентегін тыйып, тектісін төрге оздырған.

Біз қанымызға сіңген осы қасиеттен айрылмауымыз керек.

Қазір – ғаламтор дәуірі. Ондағы бей-берекет ақпарат тасқыны ұрпақтың санасын улап жатыр.

Бір сәттік танымалдықты көксейтін тамырсыз идеялар жаппай белең алуда.

Бұл – аса қатерлі үрдіс.

Дәл осы кезеңде ұлт зиялыларының ұстанымы және белсенділігі айрықша маңызды.

Зиялылардың еңбегі марапатымен емес, салиқалы сөзімен және нақты ісімен бағаланады.

Басты міндет – жалпы адамзатқа ортақ қастерлі құндылықтарды жастардың бойына сіңіру.

Отаншылдық, білімге құштарлық пен еңбекқорлық, бірлік пен жауапкершілік сияқты қасиеттер дәріптелуі керек.

Сондықтан, зиялы қауымды ел болашағына әсер ететін әрбір мәселеден шет қалмауға шақырамын.

Диалог пен азаматтық қатысу дәстүрін дамыту, ынтымақтастығымыз бен бірлігімізге негіз болатын озық құндылықтарды дәріптеу біз үшін маңызды.

Біз бірге болсақ қана, теңдессіз елдік бірегейлігімізді нығайта аламыз.

Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев талай рет атап өткендей, этносаралық және конфессияаралық татулық – біздің баға жетпес байлығымыз.

Мемлекетіміздің болашағы үшін біз ішкі тұрақтылық пен жалпыұлттық бірлігімізді сақтап, нығайтуға міндеттіміз.

 

Құрметті отандастар!

Біздің жақын арадағы негізгі басымдықтарымыз – осындай.

Қазақстанның басты байлығы – Еліміздің азаматтары. 

Сіздердің амандықтарыңыз – менің Президент қызметіндегі ең басты  мақсатым әрі тілегім.

Сондықтан, менің келесі  бастамаларым, ең алдымен, халқымыздың әл-ауқатын арттыруға арналады.

 

БІРІНШІ БАСТАМА

Ең төменгі жалақы деңгейін қайта қарайтын кез келді деп санаймын.

Бұл – бір жағынан аса маңызды макроиндикатор болса, екінші жағынан – әркімге түсінікті көрсеткіш.

Бізде ең төменгі жалақы мөлшері 2018 жылдан бері өскен жоқ.

Қоронавирусқа байланысты әлемдік дағдарыс тұрғындардың табысына кері әсер етті. Оның үстіне Қазақстан ең төменгі жалақы деңгейі бойынша ТМД-ның бірқатар елдерінен артта қалып қойды.

Сондықтан, 2022 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақыны қазіргі 42,5 мың теңгеден 60 мың теңгеге дейін көтеру туралы шешім қабылдадым.      

Бұл шара бір миллионнан астам адамға тікелей, ал бүкіл еңбеккерлерге жанама әсер етеді.

Сонымен бірге, көлемі бүгінде жария етіліп жүрген жалақының 30, тіпті кейде 40 пайызына дейін жететін «көлеңкелі» еңбекақы қорын азайтады.

Ең төменгі жалақы мөлшерін көбейту ішкі тұтынуды өсіріп, экономикаға оң әсер етеді. Сарапшылардың бағалауы бойынша, бұл Ішкі жалпы өнімді 1,5 пайызға арттырады.     

Бұдан былай ең төменгі жалақыны салықтық, әлеуметтік және басқа да салаларда есептік көрсеткіш ретінде орынсыз пайдалануды қою керек.

Үкімет пен Парламенттен жыл соңына дейін қажетті өзгерістерді заңнамаға енгізіп, оның келесі жылы қаңтар айында күшіне енуін қамтамасыз етуді сұраймын. 

 

ЕКІНШІ БАСТАМА  

Қазақстанда 6,5 миллионнан астам адам жалданып жұмыс істейді. Мұны өздеріңіз жақсы білесіздер. Олардың негізгі табыс көзі – жалақы.

Бұл ретте, еңбекақы төлеу қорының өсімі соңғы 10 жылда кәсіпорын иелері табысының өсімінен 60 пайызға жуық қалып қойды. Осыған байланысты Үкімет бизнесті өз жұмысшыларының жалақысын көбейтуге ынталандыратын «ұтымды» шаралар әзірлейді.

Қызметкерлерінің еңбекақысын көбейткен жұмыс берушілерге реттелмелі сатып алу жүйесі аясында жеңілдіктер беріледі.  Сондай-ақ, оларға мемлекет тарапынан белсенді қолдау көрсетілетін болады.  

 

ҮШІНШІ БАСТАМА

Еңбекақы төлеу қорына түсетін салмақтың өзі барынша түсінікті әрі қарапайым болуы қажет.

Бұл, әсіресе, микро және шағын кәсіпкерлік саласында қатты сезіледі.

Мұндай бизнес үшін жиынтық салмақты 34 пайыздан 25 пайызға төмендете отырып, еңбекақы төлеу қорынан бірыңғай төлем енгізуді ұсынамын.

Бұл шара бизнесті мыңдаған қызметкерін «көлеңкеден шығаруға» ынталандырады. Сонда олар зейнетақы жүйесінің, әлеуметтік және медициналық сақтандыру жүйесінің толық қатысушысына айналады. 

Бұл мәселеде науқаншылдыққа жол беруге болмайды. Бизнестің жұмысында іркілістер мен шығындар болмауы үшін тиісті төлем жүйесін даярлау қажет. Жаңа жүйе 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмыс істей бастауға тиіс.  

 

ТӨРТІНШІ БАСТАМА

2020 жылдан бастап 600 мыңнан астам педагог пен дәрігердің, әлеуметтік сала қызметкерінің жалақысы өсті.

Бірақ, бюджеттен қаржыланатын өзге сала азаматтары бұдан тыс қалды.

Бұлар – мәдениет қызметкерлері, мұрағатшылар, кітапханашылар, техникалық қызметкерлер, қорықшылар, көлік жүргізушілер және басқалар.

Сондықтан 2022 жылдан 2025 жылға дейін мемлекет осы санаттағы азаматтық қызметкерлердің жалақысын жыл сайын орта есеппен 20 пайызға өсіретін болады.

Тұтастай алғанда, тағы 600 мың отандасымыз бұл бастаманың игілігін көреді.

 

БЕСІНШІ БАСТАМА

Тұрғын үй азаматтарымыз үшін – қашанда басты мәселе.

«Баспана хит» және «7-20-25» сияқты тұрғын үй бағдарламаларының мерзімі таяу арада аяқталады.

Сонымен қатар, нарықтық ипотека ставкасы әлі де жоғары және жұрттың бәріне бірдей қолжетімді емес.

Осыған орай, бірыңғай тұрғын үй бағдарламасы әзірленетін болады.

Ұлттық даму институтына айналатын «Отбасы банкі» оның әкімшісі болып белгіленеді. 

Банк алдында «бір терезе қағидаты» бойынша есеп жүргізіп, азаматтарға тұрғын үй бөлу міндеті тұр.

Мен бұған дейін зейнетақы жинағын мерзімінен бұрын пайдалану туралы бастаманың оң әсері туралы айттым. 

Сондай-ақ, бұл қадам адамдардың жұмыс берушілерден еңбекақыны ашық төлеуді талап етуіне жол ашты.

Осы үрдісті қолдау үшін зейнетақы жинағының жеткілікті мөлшерінің шегінен асатын бөлігін тұрғын-үй сатып алу мақсатында «Отбасы банкіндегі» есепшотқа аударуға рұқсат беру қажет деп санаймын.

Сонымен қатар, бұл қадам жұрттың қаражат жинауды және оны сауатты жұмсауды дағдыға айналдыруына мүмкіндік береді.

 

Құрметті депутаттар!

Жетінші шақырылымдағы Парламент өзінің бірінші сессиясында 63 заң қабылдады.

Қос палата бірлесіп, елімізде жүйелі өзгерістер мен реформалар жасауға қажетті заңнамалық негіз қалыптастырды.

Бүгін Парламенттің кезекті сессиясы басталмақ.

Алдымызда көптеген маңызды міндет тұр.

Әрбір заң жобасының қыр-сырына терең үңіліп, оны сапалы дайындау керек. 

Сіздер халықтың мүддесін қорғау үшін әрдайым табандылық танытуға тиіссіздер.

Әрбір шешім елдің сұранысын да, мемлекеттің мүмкіндігін де ескере отырып қабылдануы қажет.

Осы жауапты жұмыста сіздерге сәттілік тілеймін!

 

Қымбатты отандастар!

Біздің бағытымыз – белгілі, мақсатымыз – айқын.

Ең бастысы, сол мақсатқа жету үшін не істеу қажеттігін жақсы білеміз.

Нақты жоспар жасап, соны жүзеге асырып жатырмыз.

Біз қолға алған игі бастаманың бәрін соңына дейін жеткіземіз.

Кез-келген кедергіні еңсеріп, қиындықты жеңуге дайынбыз.

Мен Мемлекет басшысы ретінде халық үшін барлық күш-жігерімді жұмсай беремін.

Мемлекеттік қызметкерлер және бүкіл қоғам біртұтас ел ретінде алдымызда тұрған міндеттерді орындау үшін жұмылуға тиіс. Әйтпесе, ертең кеш қалуымыз мүмкін.

Себебі дүние жүзіндегі ахуал құбылмалы  әрі түрлі сын-қатерлерге толы.

Меніңше Мемлекет басшысының бағдарына күмән келтіретіндер, жұмыс істеу қолынан келмейтіндер, ебін тауып орнында отыра беруді қалайтындар, Президенттің тапсырмаларын орындаудан жалтаратындар қызметтен кетуге тиіс.   

Қазір біз ел дамуының шешуші кезеңіне қадам бастық.  

Мемлекеттік аппарат біртұтас құрылым ретінде жұмыс істеуге міндетті. Солай болған жағдайда ғана біз көздеген мақсаттарымызға қол жеткіземіз. 

Мықты мемлекет болу үшін ұлттың ұйыса білуі айрықша маңызды.

Шын мәнінде, ұйымдасқан ұтады.

«Ынтымақ жүрген жерде ырыс бірге жүреді» деп халқымыз бекер айтпаған.

Біздің күш-қуатымыз – берекелі бірлікте!

Ендеше, бірлігімізді бекемдеп, ел үшін еңбек етейік!

Қасиетті Отанымыз мәңгі жасай берсін!

Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Туы

Ту – мемлекеттің егемендік пен біртұтастықты білдіретін басты рәміздерінің бірі. «Флаг» термині «vlag» деген нидерланд сөзінен шыққан және белгіленген көлем мен түстегі, әдетте елтаңба немесе эмблема түрінде бейнеленген, діңгекке немесе бауға бекітілген мата ұғымын білдіреді. Ту ежелден елдің халқын біріктіру және оны белгілі бір мемлекеттік құрылымға сәйкестендіру міндетін атқарып келеді.  

Тәуелсіз Қазақстанның Мемлекеттік туы ресми түрде 1992 жылы қабылданды. Оның авторы – белгілі суретші Шәкен Ниязбеков.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік туы – ортасында шұғылалы күн, оның астында қалықтап ұшқан қыран бейнеленген тік бұрышты көгілдір түсті мата. Тудың сабының тұсында тік жолақ түрінде ұлттық өрнек нақышталған. Күн, оның шұғыласы, қыран және ұлттық өрнек бейнесі алтын түстес. Тудың ені мен ұзындығының арақатынасы – 1:2

Геральдика дәстүрінде әрбір түс белгілі бір ұғымды танытады. Мәселен, аспандай көк түс адам бойындағы адалдық, тазалық, сенімділік, мінсіздік сияқты қасиеттерді білдіреді. Сонымен қатар, көк түс түркі мәдениетінде терең символдық мәнге ие. Ежелгі түркілер аспанды тәңір-атаға балаған, ал олардың көк туы арғы ата-бабаларға деген адалдықты бейнеледі. Қазақстанның Мемлекеттік туында ол ашық аспанды, бейбітшілікті, игілікті білдірсе, түстің біркелкілігі еліміздің тұтастығын меңзейді.

Геральдика қағидаттарына сәйкес, күн байлық пен молшылықты, өмірді және күш-қуатты бейнелейді. Сондықтан еліміздің туындағы күн шапағы дәулеттілік пен бақуаттылықтың символы – алтын масақ пішінінде берілген. Қазақстанның мемлекеттік атрибутикасында күннің бейнеленуі еліміздің жалпыадамзаттық құндылықтарды қастерлейтінін дәлелдейді және жас мемлекеттің жасампаздық күш-қуатын, серіктестік пен ынтымақтастық үшін әлемнің барлық еліне ашық екенін айғақтайды..  

Қыран (бүркіт) бейнесі – көптеген халықтардың елтаңбалары мен туларында ерте кезден бері қолданылып келе жатқан басты геральдикалық атрибуттардың бірі. Бұл бейне әдетте биліктің, қырағылық пен мәрттіктің символы ретінде қабылданады. Күн астында қалықтаған бүркіт мемлекеттің қуат-күшін, оның егемендігі мен тәуелсіздігін, биік мақсаттар мен жарқын болашаққа деген ұмтылысын танытады. Бүркіт бейнесі еуразиялық көшпенділердің дүниетанымында айрықша орын алады және олардың түсінігінде бостандық пен адалдық, өрлік пен ерлік, қуат пен ниет тазалығы тәрізді ұғымдармен ұштасып жатады. Алтын бүркіт кескіні жас егемен мемлекеттің әлемдік өркениет биігіне деген ұмылысын көрсетеді.

Мемлекеттік тудың сабының тұсына тігінен ұзына бойына кескінделген ұлттық өрнектер – оның маңызды элементі. Қазақ ою-өрнектері – дүниені көркемдік тұрғыдан қабылдаудың халықтың эстетикалық талғамына сай келетін ерекше бір түрі. Түрлі формалар мен желілер үйлесімін танытатын өрнектер халықтың ішкі әлемін ашып көрсететін мәнерлі көркемдік құрал болып саналады. Тудың сабын жағалай салынған ұлттық өрнектер Қазақстан халқының мәдениеті мен дәстүрін символдық тұрғыда бейнелейді.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк Елтаңбасы

Елтаңбасы– мемлекеттің басты рәміздерінің бірі. Елтаңба («герб») термині немістің «erbe» (мұра) деген сөзінен шыққан. Мемлекеттің мәдени және  тарихи дәстүрін бейнелейтін символдық мәні бар үйлесімді пішіндер мен заттардың мирастық ерекшелік белгісін білдіреді

Қазіргі Қазақстан аумағын мекендеген қола дәуірінің көшпенділері кейін графикалық ұғымы «таңба» деп аталған ерекше символ-тотем арқылы өздерін танытқанына тарих куәлік етіп отыр. Алғаш рет бұл термин Түрік қағанаты тұсында қолданыла бастаған.

Егеменді Қазақстанның Елтаңбасы 1992 жылы ресми түрде қабылданды. Оның авторлары – белгілі сәулетшілер Жандарбек Мәлібеков пен Шот-Аман Уәлиханов.

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік елтаңбасы дөңгелек нысанды. Бұл – Ұлы дала көшпенділері айрықша қастер тұтқан өмір мен мәңгіліктің символы.

Мемлекеттік елтаңбаның орталық геральдикалық элементі – көгілдір түс аясындағы шаңырақ (киіз үйдің жоғарғы күмбез тәрізді бөлігі) бейнесі. Шаңырақты айнала күн сәулесі секілді тараған уықтар шаншылған. Шаңырақтың оң жағы мен сол жағына аңыздардағы қанатты пырақтар бейнесі орналастырылған. Жоғарғы бөлігінде – көлемді бес бұрышты жұлдыз, ал төменгі бөлігінде «Qazaqstan» деген жазу бар. Жұлдыздың, шаңырақтың, уықтардың, аңыздардағы қанатты пырақтардың бейнесі, сондай-ақ  «Qazaqstan» деген жазу – алтын түстес.

Көк күмбезін еске салатын және Еуразия көшпенділерінің дәстүрлі мәдениетінде тіршіліктің негізгі бастауының бірі боп саналатын шаңырақ – киіз үйдің басты жүйе құраушы бөлігі. Республиканың Мемлекеттік елтаңбасындағы шаңырақ бейнесі – елімізді мекендейтін барлық халықтардың ортақ қонысының, біртұтас Отанының символы. Шаңырақтың мықтылығы мен беріктігі оның барлық уықтарының сенімділігіне байланыстылығы секілді, Қазақстанда бақытқа жету әрбір азаматтың аман-есендігіне байланысты.

Аңыздағы қанатты тұлпарлар Мемлекеттік елтаңбадағы өзекті геральдикалық элемент болып саналады. Бағзы замандағы тұлпар бейнесі батылдықты, сенімділікті және ерік күшін танытады. Пырақтың қанаты Қазақстанның көпұлтты халқының қуатты және гүлденген мемлекет құру туралы ғасырлар бойғы тілегін аңғартады. Олар – шынайы ой-арман мен ұдайы жетілуге және жасампаз дамуға ұмтылыстың көрінісі. Сонымен қатар, арғымақтың алтын қанаттары алтын масақты еске салады, қазақстандықтардың еңбексүйгіштігін және еліміздің материалдық игілігін танытады.

Өткен ғасырларда мүйіз көшпенділердің табынушылық ғұрыптарында, сонымен қатар, жауынгерлік тудың ұшына орнату үшін белсенді пайдаланылған. Көктің сыйын, жердің игілігін, жорықтың жеңісін  әртүрлі жануарлардың мүйізі арқылы бейнелеу көптеген халықтардың символдық композицияларында елеулі орын алды. Сондықтан молшылық әкелетін мүйізі бар қанатты тұлпар семантикалық және тарихи түп-тамыры терең маңызды типологиялық образ болып саналады. 

Республиканың Мемлекеттік елтаңбасындағы тағы бір деталь – бес бұрышты жұлдыз. Бұл символды адамзат ежелгі заманнан бері пайдаланып келеді, ол адамдардың ақиқат сәулесіне, барлық игі аңсарларға және мәңгілік құндылықтарға деген ұдайы ұмтылысын білдіреді. Мемлекеттік елтаңбада жұлдыздың бейнеленуі қазақстандықтардың әлемнің барлық халықтарымен ынтымақтастық пен серіктестік орнатуға ниетті ел болуға  деген талпынысын танытады. Қазақстан тұрғындарының жүрегі мен құшағы бес құрлықтың өкілдері үшін қашанда ашық.

Елтаңбада қолданылған негізгі түс – алтынның түсі. Бұл – байлықтың, әділдіктің және кеңпейілділіктің символы. Сонымен қатар, көгілдір аспан түстес тудың түсі алтынның түсімен үйлесім тауып, ашық аспан, бейбітшілік және бақуат тіршілік ұғымдарын танытып тұр.

 

Қазақстан Республикасының Мемлеткеттік Әнұраны

Әнұран – мемлекеттің басты рәміздерінің бірі. Гректің «gimneo» сөзінен шыққан «гимн» термині «салтанатты ән» деген мағынаны білдіреді. Әнұран ел азаматтарын тиімді әлеуметтік-саяси тұрғыдан топтастырып, этномәдени тұрғыдан теңдестіру үшін негізгі мәнге ие, маңызды дыбыстық рәміз саналады. Тәуелсіз Қазақстанның тарихында еліміздің мемлекеттік әнұраны екі рет – 1992 және 2006 жылдары бекітілді.

Елдің дыбыстық рәмізінің танымалдығын арттыру мақсатында 2006 жылы жаңа мемлекеттік әнұран қабылданды. Оның негізі ретінде халықтың арасында кеңінен танымал «Менің Қазақстаным» патриоттық әні таңдап алынды. Ол әнді Шәмші Қалдаяқов 1956 жылы Жұмекен Нәжімеденовтің сөзіне жазған болатын. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев әнге мемлекеттік әнұран жоғары мәртебесін беру және анағұрлым салтанатты шырқалуы үшін музыкалық туындының бастапқы мәтінін өңдеді. Қазақстан Парламенті 2006 жылы 6 қаңтарда палаталардың бірлескен отырысында «Мемлекеттік рәміздер туралы» Жарлыққа тиісті түзету енгізіп, еліміздің жаңа мемлекеттік әнұранын бекітті.

Сөзі - Нұрсұлтан Назарбаев пен Жұмекен Нәжімеденовтікі, музыкасы - Шәмші Қалдаяқовтікі  

Алтын күн аспаны,
Алтын дән даласы,
Ерліктің дастаны,
Еліме қарашы!
Ежелден ер деген,
Даңқымыз шықты ғой.
Намысын бермеген, 
Қазағым мықты ғой!

Қайырмасы:
Менің елім, менің елім,
Гүлің болып егілемін,
Жырың болып төгілемін, елім!
Туған жерім менің – Қазақстаным!

Ұрпаққа жол ашқан,
Кең байтақ жерім бар.
Бірлігі жарасқан,
Тәуелсіз елім бар.
Қарсы алған уақытты,
Мәңгілік досындай.
Біздің ел бақытты,
Біздің ел осындай!

Қайырмасы:
Менің елім, менің елім,
Гүлің болып егілемін,
Жырың болып төгілемін, елім!
Туған жерім менің – Қазақстаным!

 

Построчный перевод текста Государственного Гимна Республики Казахстан:
В небе золотое солнце,
В степи золотое зерно.
Сказание о мужестве – моя страна.
В седой древности Родилась наша слава,
Горд и силен мой казахский народ.

Припев:
О, мой народ!
О, моя страна!
Я твой цветок, взращенный тобой.
Я песня, звенящая на твоих устах,
Родина моя – мой Казахстан.

У меня простор неоглядный
И дорога, открытая в будущее.
У меня независимый,
Сплоченный, единый народ.
Как извечного друга
Встречает новое время
Наша счастливая страна, наш народ.

Припев:
О, мой народ!
О, моя страна!
Я твой цветок, взращенный тобой.
Я песня, звенящая на твоих устах,
Родина моя – мой Казахстан.